Podatki, rys historyczno-językowy, cz.II

620x100 dziecinnie proste

Druga część artykułu na temat dziejów podatków obejmuje historię danin płaconych na rzecz państwa od XVIII wieku aż do czasów współczesnych. Historię podatków obejmującą czasy od starożytności do nowożytności omówiono w artykule "Podatki, rys historyczno-językowy, cz. I".

PODATKI W TZW. DŁUGIM WIEKU XIX
Okres od XVIII do XX wieku naszej ery

Zmiany w podatkach w dużej mierze nastąpiły po I rozbiorze Polski. Po 1775 roku wprowadzono tzw. cło generalne - podatek w wysokości 3,3% wartości towarów będących przedmiotem wymiany międzynarodowej.

W 1788 roku Sejm czteroletni uchwalił tzw. “dobrowolną ofiarę na naglące potrzeby ojczyzny”, tj. na wojsko. Nałożono również opłaty stemplowe od nadawanych urzędów, na duchowieństwo.

Rok później uchwalono tzw: “ofiarę wieczystą”, inaczej nazywaną ofiarą dziesiątego grosza - jako podatek od szlachty oraz duchowieństwa, którego nie można było przerzucać na poddanych. Ofiara wieczysta była przeznaczona na powiększenie sił krajowych i wynosiła 10% dochodów z ziemi - od szlachty, 20% dochodów - od duchowieństwa.

W okresie tym obowiązywały również takie podatki, jak:

  • podymne (podworowe) - płacone od każdego komina na dachu. Niektóre budynki o tzw. użyteczności publicznej; szkoły, szpitale były zwolnione z podymnego. Podatek podymny zlikwidowano ok. 1900 r.
  • kwarta
  • zsypka zbożowa - podatek ustanowiony przez Sejm na wyżywienie wojska.

PODATKI WSPÓŁCZEŚNIE
Okres od 1914 r. do dziś

Odzyskanie przez Polskę niepodległości w 1918 r. spowodowało konieczność ujednolicenia systemu podatkowego w RP, który był inny w każdym z trzech zaborów. Przyczyną unifikacji systemu podatkowego był również nawyk chowania pieniądza jako własnego skarbu oraz konieczność emitowania pieniądza zastępczego przez gromady, miasta oraz wsie. Co z kolei było spowodowane niepewnością co do kształtu ostatecznych granic Polski.

Ujednolicenie systemu podatkowego nastąpiło w latach 1920 - 1923 - wtedy uchwalono Ordynację Podatkową regulującą przepisy w sprawie poboru podatków. Jednakże wybuch II wojny światowej zniweczył dotychczasowy przepisy oraz jednolitość podatkową na długi czas.

Sprawami podatkowymi ponownie zajęto się w 1945 roku, kiedy to Minister Skarbu reaktywował ochronę skarbową. 7 marca 1950 roku urząd Ministra Skarbu został przekształcony w funkcjonujące dziś Ministerstwo Finansów.

Obecnie obowiązujące przepisy dotyczące podatków znajdują się w Ordynacji Podatkowej uchwalonej w dniu 29 sierpnia 1997 roku - jeśli chodzi o zobowiązania i kary podatkowe. Natomiast poszczególne rodzaje dzisiejszych podatków mają “swoje” ustawy, np. ustawa o PIT, ustawa o CIT, itd.

Aktualnie w Polsce wyróżniamy 13 rodzajów podatków. Dziesięć spośród nich to podatki bezpośrednie - obciążające bezpośrednio podatnika i stanowiące jego koszt, takie jak:

  1. podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT) - podatek od osobistych dochodów, płacony co roku do urzędu skarbowego. Jego stawka to 18, 19 lub 32% - w zależności od wysokości i rodzaju dochodów.
  2. podatek dochodowy od osób prawnych (CIT) - podatek płacony przez firmy, spółki. Wysokość podatku, to 19% dochodów.
  3. podatek od spadków i darowizn - wysokość podatku jest zróżnicowana, zależy od sposobu pokrewieństwa z daną osobą oraz wartością spadku, darowizny. Podatek należy zapłacić w ciągu miesiąca od otrzymania spadku, darowizny. Z podatku tego zwolnione są osoby o najbliższym stopniu pokrewieństwa.
  4. podatek od czynności cywilnoprawnych - podatek płacony przy zawieraniu pewnych umów, np. sprzedaży, pożyczki, darowizny. Podatek wynosi od 0.5-1% i płaci się go w terminie 14 dniu od dokonania czynności cywilnoprawnej.
  5. podatek rolny - podatek od gruntów sklasyfikowanych jako użytki rolne. Stawka podatku wynosi równowartość od 2,5-5 q żyta od hektara przeliczeniowego. Podatek jest płacony co kwartał.
  6. podatek leśny - podatek od posiadania lasów. Stawka podatku wynosi równowartość od 0,110 do 0,220 m3 ceny drewna. Podatek jest płacony raz na kwartał lub raz na miesiąc.
  7. podatek od nieruchomości - podatek od posiadania domu lub gruntu. Wysokość stawek podatku określa, w drodze uchwały, rada gminy, z uwzględnieniem górnych granic stawek ogłaszanych przez Ministra Finansów w drodze obwieszczenia. Podatek jest płacony raz na kwartał lub raz na miesiąc.
  8. podatek od środków transportowych - podatek od niektórych pojazdów o masie powyżej 3,5 tony. Stawki podatku uchwala rada gminy. Jest on płacony 2 razy w roku.
  9. podatek tonażowy - podatek płacony przez przedsiębiorców żeglugowych. Stawka podatku wynosi 19% dochodu i jest płacony raz na miesiąc.
  10. podatek od wydobycia niektórych kopalin - podatek od wydobycia miedzi, srebra, ropy naftowej i gazu ziemnego. Stawki podatku są obliczane miesięczne na podstawie średniej arytmetycznej dziennych notowań danej kopaliny na odpowiedniej giełdzie. Podatek jest płacony raz na miesiąc.

a trzy to podatki pośrednie - nakładane na dobro, usługę, wliczane w cenę towarów, takie jak:

  1. podatek od towarów i usług (VAT) - jest on wliczony w cenę danego towaru - jeśli chodzi o ostatecznego odbiorcę. Natomiast osoby obracające towarem VAT rozliczają VAT miesięcznie lub kwartalnie. Stawka VAT, to 23, 8 lub 5%.
  2. podatek akcyzowy - podatek obejmuje produkcję oraz obrót wyrobami energetycznymi, energią elektryczną, alkoholem i napojami alkoholowymi oraz wyrobami tytoniowymi.
  3. podatek od gier -  podatek od gier hazardowych, takich jak gry losowe, zakładów wzajemnych i gier na automatach. Stawka podatku wynosi - w zależności od rodzaju gry - od 2,5 do 50% lub 2 000 zł miesięcznie. Podatek jest płacony raz na miesiąc przez osoby prowadzące działalność w zakresie gier wzajemnych.

Od 15 stycznia 2016 obowiązuje również 17 rodzaj podatku - podatek od niektórych instytucji finansowych. Jest to podatek płacony przez banki polskie i zagraniczne oraz instytucje kredytowe. Podatek wynosi 0,0366% podstawy opodatkowania miesięcznie.

Oprócz głównych 14 rodzajów podatków w Polsce występują dodatkowo takie podatki, jak:

a) opłata targowa - opłata pobierana od osób sprzedających na targowisku. Wysokość podatku określa rada gminy, miasta.

b) opłata uzdrowiskowa - opłata pobierana od osób, które przebywają dłużej niż dobę w miejscowościach uzdrowiskowych. Wysokość podatku oraz stawki określa rada gminy, miasta.

c) opłata miejscowa - opłata pobierana osób przebywających dłużej niż dobę w miejscowościach o szczególnie korzystnych warunkach klimatycznych. Wysokość podatku oraz stawki określa rada gminy, miasta.

d) opłata od posiadania psów - rada gminy może wprowadzić podatek od posiadania psów.

Literatura:

  1. Jacek Kulicki “Administracja danin publicznych (skarbowa) w różnych ustrojach gospodarczych”.
  2. Historia administracji skarbowej w Polsce - praca wydana przez Ministerstwo Finansów.
  3. A. Jezierski, C. Leszczyńska “Historia gospodarcza Polski”.

Pomoc techniczna

  • 534 30 50 40
  • pn - pt: 9:00 - 16:00

Krajowa Informacja Podatkowa

  • (22) 330 0 330
  • pn - pt: 7:00 - 18:00