Czym jest PCC-3 i kiedy ją składasz?
PCC to podatek od czynności cywilnoprawnych. Płacisz go od niektórych umów, np. od kupna rzeczy od osoby prywatnej albo od pożyczki. PCC-3 to deklaracja, w której sam obliczasz ten podatek. Składasz ją do urzędu skarbowego i w tym samym terminie płacisz podatek.
Najczęściej PCC-3 składasz, gdy:
- kupujesz od osoby prywatnej używany samochód, motocykl albo inny sprzęt wart ponad 1000 zł,
- bierzesz pożyczkę, która nie jest zwolniona z podatku – np. od znajomego,
- zamieniasz się z kimś rzeczami, np. samochodami,
- zawierasz umowę spółki cywilnej.
PCC płacisz też m.in. od umowy dożywocia, działu spadku albo zniesienia współwłasności ze spłatami, ustanowienia hipoteki czy odpłatnej służebności. Jeśli taką umowę zawierasz w formie aktu notarialnego, podatek pobiera notariusz.
Nie myl PCC z innymi podatkami. Zwykła darowizna, np. pieniędzy albo samochodu, to podatek od spadków i darowizn, a nie PCC. PCC od darowizny płacisz tylko wtedy, gdy razem z nią przejmujesz długi, ciężary albo zobowiązania darczyńcy, np. spłatę jego kredytu – od ich wartości. Przy sprzedaży PCC płaci kupujący. Sprzedający może mieć do zapłaty PIT, jeśli sprzedał np. samochód przed upływem pół roku od końca miesiąca, w którym go kupił. Więcej przeczytasz w poradniku „podatek od sprzedaży samochodu”.
Kiedy nie płacisz PCC i nie składasz PCC-3?
Umowa u notariusza. Gdy umowę zawierasz w formie aktu notarialnego, np. kupujesz mieszkanie, PCC-3 nie składasz. Jeśli podatek trzeba zapłacić, pobiera go od Ciebie notariusz.
Podatku PCC nie płacisz, gdy:
- kupujesz rzecz wartą nie więcej niż 1000 zł, np. rower albo telefon,
- kupujesz samochód albo inną rzecz ruchomą od firmy, która sprzedaje ją w ramach działalności, np. od dealera albo komisu – taka sprzedaż zwykle podlega VAT albo jest z niego zwolniona,
- bierzesz kredyt albo pożyczkę w banku lub firmie pożyczkowej,
- kupujesz rzecz, która w chwili zakupu jest za granicą, i tam podpisujesz umowę, np. samochód w Niemczech,
- pożyczasz od najbliższej rodziny, zięcia, synowej albo teściów do 36 120 zł – liczysz razem pożyczki od tej samej osoby z bieżącego roku i z 5 poprzednich lat,
- pożyczasz od innej osoby do 1000 zł.
W tych sytuacjach nie składasz też PCC-3.
Jakie jeszcze zwolnienia z PCC warto znać?
Pożyczka od najbliższej rodziny powyżej 36 120 zł. Najbliższa rodzina to małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie, rodzeństwo, pasierb, ojczym i macocha. Taka pożyczka jest zwolniona z podatku, jeśli spełnisz dwa warunki: złożysz PCC-3 w ciągu 14 dni od zawarcia umowy i dostaniesz pieniądze przelewem na swoje konto albo przekazem pocztowym. Gdy umowę pożyczki zawierasz w formie aktu notarialnego, PCC-3 nie składasz – musisz tylko dostać pieniądze przelewem albo przekazem i mieć na to dowód. Pożyczka przekazana w gotówce nie jest zwolniona. Szczegóły znajdziesz w poradniku o pożyczce od rodziny.
Pierwsze mieszkanie albo dom. Kupno mieszkania albo domu jest zwolnione z PCC, jeśli nigdy wcześniej nie miałeś mieszkania, domu ani spółdzielczego własnościowego prawa do mieszkania lub domu – ani udziału w nich. Wyjątek: możesz mieć odziedziczony udział do 50%. Gdy kupuje kilka osób, warunek musi spełniać każda z nich. Zwolnienie stosuje notariusz w akcie notarialnym.
Osoby z niepełnosprawnością. Nie płacisz PCC, jeśli kupujesz na własne potrzeby samochód osobowy, motocykl, motorower, wózek inwalidzki albo sprzęt rehabilitacyjny i masz znaczny albo umiarkowany stopień niepełnosprawności. Przy lekkim stopniu zwolnienie przysługuje, gdy niepełnosprawność wynika ze schorzeń narządów ruchu.
Ile wynosi podatek PCC?
Najczęstsze stawki PCC:
| Umowa | Stawka PCC |
|---|---|
| kupno samochodu, innej rzeczy, mieszkania albo domu | 2% |
| kupno innych praw majątkowych, np. udziałów w spółce | 1% |
| pożyczka | 0,5% |
| umowa spółki | 0,5% |
| ustanowienie hipoteki | 0,1% albo 19 zł |
| kupno szóstego i każdego kolejnego mieszkania z VAT (np. od dewelopera) w tej samej inwestycji | 6% |
Przy kupnie podatek liczysz od wartości rynkowej rzeczy, czyli od ceny, jaką zwykle płaci się za podobną rzecz w podobnym stanie. Przy pożyczce – od kwoty pożyczki.
Przy zamianie, np. dwóch samochodów, podatek liczysz od wartości tej rzeczy, od której podatek jest wyższy – przy samochodach od droższego auta. Wyjątek to zamiana mieszkania na mieszkanie (także spółdzielczego własnościowego prawa do mieszkania). Wtedy podstawą podatku jest różnica wartości rynkowych obu mieszkań.
Przykład. Pan Tomasz kupił od sąsiada używany samochód za 25 000 zł. Taka jest też jego wartość rynkowa. Podatek to 2% × 25 000 zł = 500 zł.
Jeśli w umowie wpiszesz cenę wyraźnie niższą od rynkowej, urząd skarbowy może wezwać Cię do jej poprawienia. Gdy tego nie zrobisz, wartość ustali urząd, np. z pomocą biegłego. Jeśli wartość ustalona z pomocą biegłego różni się od Twojej o ponad 33%, za opinię biegłego zapłacisz Ty.
Kto składa PCC-3, a kto PCC-3/A?
PCC-3 składa osoba, która płaci podatek, m.in.:
- przy kupnie – kupujący,
- przy pożyczce – ten, kto bierze pożyczkę,
- przy zamianie – obie strony: jedna składa PCC-3, a druga dołącza PCC-3/A,
- przy umowie spółki cywilnej – wspólnicy: jeden składa PCC-3, a pozostali dołączają PCC-3/A.
PCC-3/A to załącznik do PCC-3: „Informacja o pozostałych podatnikach”. Dołączasz go, gdy podatek płaci kilka osób, np. gdy małżonkowie kupują razem samochód. Dane jednej osoby wpisujecie w PCC-3. Każda kolejna osoba wypełnia i podpisuje własny PCC-3/A.
Za podatek odpowiadacie wtedy wszyscy razem. Możecie podzielić wpłatę dowolnie – ważne, żeby razem zapłacić cały podatek. Jeśli go nie zapłacicie, urząd może ściągnąć go od każdego z Was.
Jak wypełnić PCC-3?
Formularz ma kilka części. Wypełniasz te, które dotyczą Twojej umowy:
- na górze – PESEL (albo NIP, jeśli prowadzisz firmę) i datę zawarcia umowy,
- część A – urząd skarbowy i cel: złożenie deklaracji albo jej korekta,
- część B – kto składa deklarację, rodzaj podatnika (osoba fizyczna), imię, nazwisko, datę urodzenia, imiona rodziców i adres zamieszkania (od kraju po kod pocztowy). Gdy kupujesz sam, zaznaczasz „inny podmiot”. Gdy kupujecie we dwoje – „podmiot zobowiązany solidarnie”,
- część C – czego dotyczy deklaracja (zwykle „umowa”), czy rzecz jest w Polsce i czy umowę zawarto w Polsce. Dopisujesz krótki opis umowy, np. „umowa sprzedaży samochodu osobowego, rok produkcji 2016”,
- część D – w wierszu Twojej umowy podstawę opodatkowania, stawkę i podatek. Kwoty zaokrąglasz do pełnych złotych. Na końcu wpisujesz sumę podatku,
- część F – kwotę do zapłaty,
- część H – liczbę dołączonych PCC-3/A (0, jeśli płacisz sam),
- część I – imię, nazwisko, datę i podpis.
Część E wypełnia się tylko przy umowie spółki. Część G dotyczy szczególnych sytuacji. Na przykład gdy kupujący nie mieszka w Polsce, wpisuje w niej adres sprzedawcy.
Przykład – ciąg dalszy. Pan Tomasz kupuje sam, więc w części B zaznacza „inny podmiot”. W części D przy umowie sprzedaży, w wierszu ze stawką 2%, wpisuje podstawę 25 000 zł (poz. 26) i podatek 500 zł (poz. 27). Tę samą kwotę wpisuje jako sumę (poz. 46) i kwotę do zapłaty (poz. 53).
Zwolniona pożyczka od rodziny. W części B zaznaczasz opcję „pożyczkobiorca”. W części D wpisujesz kwotę pożyczki (poz. 31), a w pozycjach 32 i 33 wpisujesz 0.
Do kiedy i jak złożyć PCC-3 i zapłacić podatek?
Zwykle masz 14 dni od dnia zawarcia umowy. W tym terminie składasz PCC-3 i płacisz podatek. Dokładnie termin liczy się od dnia, w którym powstał obowiązek podatkowy. Przy zwykłej sprzedaży albo pożyczce to dzień zawarcia umowy. Tego dnia nie liczysz. Jeśli podpisałeś umowę 3 marca, masz czas do 17 marca. Gdy ostatni dzień wypada w sobotę albo w dzień wolny od pracy, termin przesuwa się na najbliższy dzień roboczy.
Deklarację składasz zwykle do urzędu skarbowego właściwego dla miejsca zamieszkania. Gdy płaci kilka osób, może to być urząd właściwy dla jednej z nich. Przy nieruchomości decyduje jej położenie, a przy umowie spółki – siedziba spółki.
PCC-3 złożysz:
- online w e-Urzędzie Skarbowym – logujesz się profilem zaufanym, przez bank albo aplikację mObywatel,
- przez e-Deklaracje – z podpisem kwalifikowanym albo danymi autoryzującymi,
- na papierze – w urzędzie skarbowym albo pocztą.
Podatek wpłacasz przelewem na rachunek tego urzędu skarbowego. Numer znajdziesz w wykazie rachunków urzędów skarbowych.
Pomyliłeś się? Złóż PCC-3 jeszcze raz i zaznacz w części A cel „korekta deklaracji”.
Co grozi, gdy nie złożysz PCC-3 w terminie?
Za spóźnienie możesz zapłacić więcej niż sam podatek:
- odsetki za zwłokę – od podatku zapłaconego po terminie, liczone od dnia po upływie terminu,
- grzywna – za spóźnioną albo niezłożoną deklarację grozi kara z kodeksu karnego skarbowego. Jej rodzaj i wysokość zależą m.in. od kwoty podatku,
- 20% zamiast 0,5% od pożyczki – gdy podczas kontroli albo postępowania w urzędzie powołasz się na pożyczkę, od której nie zapłaciłeś podatku. To samo grozi przy pożyczce od najbliższej rodziny, jeśli nie masz dowodu przelewu albo przekazu pocztowego.
Spóźniłeś się? Złóż PCC-3 i zapłać podatek z odsetkami. Złóż też w urzędzie skarbowym czynny żal, czyli zawiadomienie o spóźnieniu. Opisz w nim, jakiej umowy dotyczy spóźnienie i czego nie zrobiłeś w terminie. Czynny żal może uchronić Cię przed karą, jeśli zapłacisz zaległy podatek. Nie zadziała, gdy urząd ma już udokumentowaną informację o spóźnieniu albo zaczął czynności, żeby je wykryć, np. kontrolę. Czynny żal złożysz na piśmie albo przez e-Urząd Skarbowy.
Więcej o podatku od pożyczek przeczytasz w poradniku o pożyczce od znajomych. Jeśli prowadzisz firmę, zajrzyj też do przewodnika po podatku PCC.
Źródła:
- art. 1 ust. 1 i 4, art. 2 pkt 4, art. 3 ust. 1, art. 4, art. 5 ust. 2, art. 6 ust. 1–4, art. 7 ust. 1 i 5, art. 7a, art. 8 pkt 6, art. 9 pkt 6, 10 i 17, art. 10 ust. 1 i 2 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. z 2026 r. poz. 191);
- art. 12 § 1 i 5 oraz art. 53 § 1 i 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa;
- art. 16 § 1, 2, 4a i 5, art. 54 § 1–3 i art. 56 § 4 ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (Dz.U. z 2025 r. poz. 633);
- art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. d ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych;
- Ministerstwo Finansów, Formularze PCC – deklaracje PCC-2, PCC-3 i PCC-4 (wzory PCC-3(6) i PCC-3/A(4)), podatki.gov.pl, aktualizacja 15 grudnia 2025 r. [dokument elektroniczny, dostęp: 05.10.2026];
- Ministerstwo Finansów, PCC – Informacje podstawowe, Stawki i limity oraz Ulgi i zwolnienia, podatki.gov.pl, aktualizacja 15 grudnia 2025 r. [dokument elektroniczny, dostęp: 05.10.2026];
- Ministerstwo Finansów, Pożyczka w rodzinie a podatek PCC. Jak uzyskać zwolnienie?, podatki.gov.pl, aktualizacja 28 maja 2026 r. [dokument elektroniczny, dostęp: 05.10.2026];
- Zapłać podatek od czynności cywilnoprawnych (formularz podatkowy PCC-3), gov.pl, aktualizacja 23 kwietnia 2026 r. [dokument elektroniczny, dostęp: 05.10.2026].
