Czym jest umowa o wspólnym pożyciu i dlaczego wpływa na podatki?
Projekt przewiduje wprowadzenie instytucji umowy o wspólnym pożyciu, która ma regulować sytuację prawną osób pozostających w trwałym związku, niezależnie od zawarcia małżeństwa. W konsekwencji wiele przepisów podatkowych zostanie rozszerzonych na osoby pozostające w takim związku.
Obecnie większość preferencji podatkowych związanych z rodziną dostępna jest wyłącznie dla małżonków lub osób pozostających w określonych relacjach pokrewieństwa. Partnerzy żyjący w związkach nieformalnych są najczęściej traktowani jak osoby obce, co powoduje konieczność płacenia wyższych podatków oraz brak możliwości korzystania z licznych ulg.
Zawetowany projekt miał to zmienić, zrównując w wielu obszarach sytuację stron umowy o wspólnym pożyciu z sytuacją małżonków.
Na jakim etapie jest legalizacja związków partnerskich?
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej poinformował o odmowie podpisania dwóch akty prawne regulujące związki partnerskie:
-
Status osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu,
-
Przepisy wprowadzające ustawę o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu.
Weto prezydenckie oznacza, że nie wejdą w życie możliwość wspólnego rozliczenia PIT przez strony umowy o wspólnym pożyciu, preferencje w podatku od spadków i darowizn czy zwolnienia w PCC. Równolegle do zmian podatkowych projekty zakładały nowe wzory formularzy. Zaktualizowane miały zostać druki:
- PIT-2,
- PIT-2A,
- PIT-2K,
- PIT-3,
- PIT-8AR,
- PIT-36,
- PIT-37,
- PIT-D,
- PIT/M,
- PIT/O,
- PIT/ZG,
- PIT/IP,
- PIT/WZ,
Wspólne rozliczenie PIT
Obecnie zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy o PIT z preferencji tej mogą korzystać wyłącznie małżonkowie spełniający określone warunki. Partnerzy pozostający w nieformalnym związku nie mają możliwości skorzystania z możliwości wspólnego opodatkowania dochodów.
Po zmianach wspólne rozliczenie będzie dostępne również dla stron umowy o wspólnym pożyciu, pod warunkiem że:
- pozostawały w umowie przez cały rok podatkowy,
- przez cały rok istniała wspólność majątkowa partnerska.
Warunek całorocznego pozostawania w związku ma ograniczyć zawieranie umów wyłącznie dla uzyskania korzyści podatkowych.
Różnice w rozliczeniu PIT przed i po zmianach
Przed
Jeden z partnerów osiąga dochód 160 000 zł, a drugi 20 000 zł rocznie. W aktualnym stanie prawnym, każda osoba ma obowiązek rozliczania się oddzielnie. Oznacza to, że pierwszy z partnerów zapłaci podatek w wysokości 23 600 zł, a drugi nie zapłaci podatku wcale, gdyż roczny dochód nie przekracza w jego przypadku kwoty wolnej od podatku. Łączny dochód wynosi 180 000 zł, jednak większość dochodu przypada na jedną osobę, która częściowo wpada w drugi próg podatkowy. Podatek będzie wyższy niż w przypadku możliwości wspólnego rozliczenia.
Po
Gdyby ustawa weszła w życie partnerzy mieliby możliwość wspólnego opodatkowania łącznej wartości ich dochodów, czyli 180 000 zł. Do obliczenia podatku przyjmuje się połowę tej kwoty, czyli 90 000 zł. Następnie podatek od 90 000 zł mnożony jest przez dwa. W praktyce na rozliczeniu wspólnym łączna wartość podatku dochodowego od osób fizycznych wyniesie 14 400 zł.
Zmiany dotyczące ulgi dla samotnych rodziców
Projekt przewiduje również ograniczenie prawa do rozliczenia jako osoba samotnie wychowująca dziecko. Obecnie podatnik spełniający warunki ustawowe może korzystać z preferencyjnego rozliczenia przewidzianego dla samotnych rodziców. Po zawarciu umowy o wspólnym pożyciu taka osoba utraci status samotnego rodzica dla celów podatkowych. Oznacza to, że nie będzie mogła korzystać z preferencji wynikającej z art. 6 ust. 4d ustawy o PIT.
Przykład
Rodzic samotnie wychowujący dziecko osiąga dochód 120 000 zł. Obecnie może korzystać z preferencyjnego sposobu rozliczenia przewidzianego dla samotnych rodziców. Po zawarciu umowy o wspólnym pożyciu prawo to wygaśnie. Jednocześnie może pojawić się możliwość wspólnego rozliczenia z partnerem, jeśli spełnione zostaną warunki przewidziane w projekcie.
Ulga prorodzinna pozostanie dostępna
Projekt nie pozbawia rodziców prawa do ulgi na dziecko.
Jeżeli jedna ze stron umowy o wspólnym pożyciu wykonuje władzę rodzicielską wobec dziecka, nadal będzie mogła korzystać z ulgi prorodzinnej określonej w art. 27f ustawy o PIT.
Przykład
Matka wychowuje dziecko i korzysta obecnie z ulgi na jedno dziecko w wysokości 1 112,04 zł rocznie.
Po zawarciu umowy o wspólnym pożyciu nadal będzie mogła odliczać tę kwotę od podatku, jeśli nadal sprawuje władzę rodzicielską.
Zmieni się wyłącznie możliwość korzystania z preferencji dla samotnych rodziców.
Nowe zwolnienia w PIT dla stron umowy o wspólnym pożyciu
Projekt rozszerza również wybrane zwolnienia podatkowe przewidziane obecnie dla małżonków.
Dotyczy to między innymi zwolnień wskazanych w art. 21 ust. 1 pkt 58ab, 59 i 59b ustawy o PIT.
W praktyce oznacza to, że partnerzy objęci umową o wspólnym pożyciu będą mogli korzystać z preferencji podatkowych w podobnym zakresie jak małżonkowie.
Choć projekt nie zmienia samych zasad działania zwolnień, rozszerza krąg podmiotów uprawnionych do ich stosowania.
Podatek od spadków i darowizn – największe korzyści dla partnerów
Jedną z najistotniejszych zmian przewiduje ustawa o podatku od spadków i darowizn.
Obecnie osoby pozostające w związku nieformalnym są traktowane jak osoby niespokrewnione. Oznacza to brak prawa do zwolnienia przewidzianego dla najbliższej rodziny oraz możliwość opodatkowania nawet stawką sięgającą 20%.
Po zmianach druga strona umowy o wspólnym pożyciu zostanie objęta zwolnieniem wynikającym z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Będzie mogła korzystać ze zwolnienia przy nabyciu majątku w drodze: dziedziczenia, darowizny, zachowku, nieodpłatnego zniesienia współwłasności, renty, użytkowania oraz służebności.
Przykład – darowizna mieszkania o wartości 600 000 zł
Stan obecny:
Partner otrzymujący mieszkanie od osoby pozostającej z nim w związku nieformalnym może zostać objęty podatkiem według zasad przewidzianych dla osób niespokrewnionych. Podatek może wynieść nawet kilkadziesiąt tysięcy złotych.
Po zmianach:
Po spełnieniu warunków określonych w art. 4a ustawy podatek wyniesie 0 zł. Oszczędność może przekroczyć 100 000 zł.
Przykład – dziedziczenie majątku o wartości 1 mln zł
Obecnie:
Partner dziedziczący majątek może zostać objęty najwyższą grupą podatkową.
Podatek może sięgać około 200 000 zł.
Po zmianach:
Przy spełnieniu warunków zwolnienia podatek wyniesie 0 zł.
Partnerzy zostaną zaliczeni do I grupy podatkowej
Projekt przewiduje także zaliczenie stron umowy o wspólnym pożyciu do I grupy podatkowej.
Ma to ogromne znaczenie w sytuacjach, gdy nie zostaną spełnione warunki pełnego zwolnienia przewidzianego w art. 4a ustawy.
W takim przypadku zastosowanie znajdą najniższe stawki podatku właściwe dla najbliższej rodziny.
Przykład
Partner otrzymuje darowiznę 200 000 zł, ale nie dopełnia wszystkich formalności niezbędnych do zastosowania zwolnienia.
Obecnie może zostać opodatkowany jak osoba obca.
Po zmianach zastosowanie znajdą znacznie korzystniejsze stawki właściwe dla I grupy podatkowej.
Zwolnienie dla dziecka partnera
Szczególnie interesującym rozwiązaniem jest objęcie zwolnieniem również dziecka drugiej strony umowy o wspólnym pożyciu.
Projekt przewiduje możliwość zastosowania zwolnienia z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn również wobec dziecka partnera.
Może to mieć duże znaczenie zwłaszcza przy przekazywaniu majątku w rodzinach patchworkowych.
Przykład
Partner pozostawia w testamencie mieszkanie warte 800 000 zł dziecku swojej partnerki.
Obecnie takie dziecko mogłoby zostać opodatkowane jak osoba niespokrewniona.
Po zmianach możliwe będzie zastosowanie zwolnienia podatkowego, jeśli zostaną spełnione warunki przewidziane w ustawie.
Zmiany w formularzu SD-Z2
Rozszerzenie zwolnienia z podatku od spadków i darowizn wymusi również aktualizację formularza SD-Z2.
Minister Finansów będzie musiał określić nowy wzór zgłoszenia nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych.
Dla podatników oznacza to konieczność stosowania nowych formularzy przy korzystaniu ze zwolnień podatkowych.
PCC – nowe zwolnienia dla stron umowy o wspólnym pożyciu
Zmiany w podatku od spadków i darowizn automatycznie wpłyną również na podatek od czynności cywilnoprawnych.
Po wejściu w życie nowych przepisów partnerzy będą mogli korzystać ze zwolnień przewidzianych obecnie dla najbliższej rodziny.
Pożyczka 100 000 zł między partnerami
Stan obecny:
Pożyczka może podlegać PCC według stawki 0,5%.
Podatek wyniesie 500 zł.
Po zmianach:
Po spełnieniu warunków przewidzianych w ustawie pożyczka będzie zwolniona z PCC.
Podatek wyniesie 0 zł.
Pożyczka do 36 120 zł
Projekt umożliwi korzystanie ze zwolnienia przewidzianego dla I grupy podatkowej.
Oznacza to możliwość udzielania pożyczek do 36 120 zł w okresie pięciu lat bez obowiązku składania deklaracji PCC-3 oraz bez konieczności dokumentowania sposobu otrzymania środków.
Przykład
Partner pożycza partnerowi 30 000 zł.
Obecnie: konieczne może być rozliczenie PCC.
Po zmianach: pożyczka będzie korzystać ze zwolnienia przewidzianego dla I grupy podatkowej.
Zwolnienie PCC przy zamianie mieszkań
Nowe przepisy umożliwią również korzystanie ze zwolnień dotyczących zamiany lokali i budynków mieszkalnych.
To rozwiązanie szczególnie istotne dla partnerów wspólnie organizujących swoją sytuację mieszkaniową.
Obecnie preferencje te są dostępne głównie dla osób pozostających w relacjach rodzinnych wskazanych w ustawie.
Akcyza – zwolnienie przy przywozie samochodu do Polski
Projekt obejmuje także ustawę o podatku akcyzowym.
Zmiana dotyczy sytuacji, gdy osoba przeprowadza się do Polski z innego państwa Unii Europejskiej w związku z zawarciem małżeństwa lub umowy o wspólnym pożyciu.
W takim przypadku możliwe będzie skorzystanie ze zwolnienia z akcyzy przy przywozie samochodu osobowego.
Przykład
Partner sprowadza do Polski samochód o wartości 120 000 zł z silnikiem o pojemności przekraczającej 2000 cm³.
Przy standardowym opodatkowaniu akcyza może wynosić nawet 18,6% podstawy opodatkowania.
Oznacza to podatek przekraczający 22 000 zł.
Po spełnieniu warunków określonych w projektowanych przepisach akcyza może wynieść 0 zł.
Warunkiem będzie przywóz pojazdu w okresie dwóch miesięcy przed zawarciem umowy o wspólnym pożyciu albo czterech miesięcy po jej zawarciu oraz spełnienie pozostałych przesłanek ustawowych.
Nowe wzory formularzy PIT
Zmiany w podatkach dochodowych spowodują konieczność aktualizacji licznych formularzy podatkowych.
Nowe wzory mają objąć między innymi:
PIT-2, PIT-2A, PIT-2K, PIT-3, PIT-8AR, PIT-36, PIT-37, PIT-D, PIT/M, PIT/O, PIT/ZG, PIT/IP oraz PIT/WZ.
Dla podatników oznacza to konieczność zwrócenia szczególnej uwagi na wersję formularza wykorzystywaną po wejściu w życie nowych regulacji.
Opłata skarbowa za zaświadczenie o statusie osoby najbliższej
Projekt przewiduje również zmianę w ustawie o opłacie skarbowej.
Wprowadzona ma zostać opłata w wysokości 38 zł za wydanie zaświadczenia o statusie osoby najbliższej w związku.
Dokument ten może mieć istotne znaczenie przy korzystaniu z preferencji podatkowych przewidzianych dla stron umowy o wspólnym pożyciu.
Źródła:
- rządowy projekt ustawy o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu (druk sejmowy nr 2110);
- rządowy projekt ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu (druk sejmowy nr 2111)
- {Tekst lub link do wstawienia}
- {Tekst lub link do wstawienia}
- {Tekst lub link do wstawienia}
