- Nowe przepisy wprowadzają wymóg wykazania przez osoby zarządzające, że dołożyły należytej staranności w celu zapobieżenia powstaniu zaległości podatkowych.
- Odpowiedzialnością zostaną objęci nie tylko formalni członkowie zarządu, ale także tzw. „dyrektorzy w cieniu” (osoby faktycznie zarządzające bez formalnego umocowania). Przepisy mają dotyczyć również osób zarządzających innymi podmiotami, w tym fundacjami krajowymi i zagranicznymi.
Dlaczego odpowiedzialność członków zarządu ma zostać rozszerzona?
Orzecznictwo TSUE
Bezpośrednią przyczyną prac nad projektem UC138 jest konieczność zaleceń płynących z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE):
- sprawa o sygn. akt C-277/24 (Adjak) z dnia 27 lutego 2025 r.;
- sprawa o sygn. akt C-278/24 (Genzyński) z dnia 30 kwietnia 2025 r.
TSUE zwrócił uwagę, że system odpowiedzialności musi być proporcjonalny i nie może nakładać na osoby zarządzające ciężarów niemożliwych do udźwignięcia w sytuacjach, gdy działały one w dobrej wierze. Paradoksalnie, polski projektodawca wykorzystał te wyroki do wprowadzenia definicji należytej staranności, która – zamiast chronić zarządzających – stawia przed nimi trudne do zweryfikowania wymagania.
Kto ponosi odpowiedzialność za zobowiązania spółki?
Aktualny stan prawny
Czy członkowie zarządu ponoszą odpowiedzialność za zobowiązania spółki?
Członkowie zarządu spółek kapitałowych odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem za zobowiązania:
- spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (sp. z o.o.) lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji,
- prostej spółki akcyjnej,
- spółki akcyjnej (S.A.) lub spółki akcyjnej w organizacji.
Kiedy członkowie zarządu ponoszą odpowiedzialność za zobowiązania spółki?
Solidarna odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania spółki powstaje w momencie, gdy egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że:
- we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub
- niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy lub
- wskazał mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.
Stan prawny wg projektu UC138
Kto będzie ponosił odpowiedzialność za zobowiązania spółki?
Projekt nowelizacji przygotowany przez Ministerstwo Finansów zakłada, że osoba trzecia będzie mogła odpowiadać za:
- zaległości, których termin płatności upłynął w czasie pełnienia przez członka zarządu obowiązków lub
- w czasie faktycznego zarządzania spółką.
W rezultacie organ podatkowy będzie mógł pociągnąć do odpowiedzialności osoby, które formalnie nie widnieją w KRS, ale realnie podejmują decyzje finansowe w firmie.
Trzy filary należytej staranności
Według Ministerstwa Finansów, aby uwolnić się od odpowiedzialności, zarządzający będzie musiał udowodnić, że dochował należytej staranności. Standard ten ma być mierzony przez:
- Kwalifikacje – posiadanie wiedzy i umiejętności odpowiednich do skali działalności spółki.
- Globalną odpowiedzialność – przyjęcie, że każdy członek zarządu odpowiada za ogół spraw spółki (koniec z podziałem na „zarząd produkcyjny” i „zarząd finansowy” w kontekście długów).
- Ład organizacyjny – wdrożenie systemów (compliance), które realnie gwarantują prawidłowość realizacji obowiązków podatkowych.
Co się zmieni po nowelizacji?
Do najważniejszych zmian przewidzianych przez nowelizację UC138 należą:
| Zakres | Obecny stan prawny | Nowelizacja |
|---|---|---|
| Uniknięcie odpowiedzialności zarządu | Wniosek o upadłość we właściwym terminie | Wykazanie należytej staranności w zapobieganiu zaległościom |
| Definicja osoby zarządzającej | Członkowie zarządu wpisani do KRS | Członkowie zarządu oraz osoby faktycznie zarządzające |
| Ciężar dowodu | Częściowo po stronie organu (bezskuteczność egzekucji) | Silne przesunięcie na zarządzającego (wykazanie staranności) |
| Działania naprawcze | Wskazanie mienia spółki do egzekucji | Zmniejszenie zaległości w przeważającej części przed wszczęciem postępowania |
| Zabezpieczenie majątkowe | Stosowane po wydaniu decyzji orzekającej | Możliwość blokady majątku prywatnego przed wydaniem decyzji |
Kogo dotyczy nowy zakres odpowiedzialności i kim jest osoba faktycznie zarządzająca?
Nowy zakres odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania spółki dotyczy osoby faktycznie zarządzającej spółką, czyli:
- dyrektorów w radzie dyrektorów (PSA);
- pełnomocników i wspólników w spółkach w organizacji;
- każdą osobę, która faktycznie wykonuje kompetencje zarządcze.
Osoby delegowane do nadzoru, niebędące formalnie w zarządzie, mogą teraz ryzykować prywatnym majątkiem.
Jak będzie egzekwowana odpowiedzialność osób trzecich?
W toku postępowania, przed wydaniem ostatecznej decyzji orzekającej o odpowiedzialności, organ podatkowy będzie mógł wydać decyzję o zabezpieczeniu.
Oznacza to, że konta prywatne, nieruchomości czy inne zasoby członka zarządu będą mogły zostać zamrożone na bardzo wczesnym etapie sporu z urzędem skarbowym. Ma to zapobiegać wyzbywaniu się majątku, ale w praktyce może doprowadzić do paraliżu finansowego osób zarządzających jeszcze przed udowodnieniem im jakiejkolwiek winy.
Źródła:
- Projekt ustawy z dnia 18 marca 2026 r. o zmianie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (nr UC138);
- Uzasadnienie do projektu ustawy z dnia 18 marca 2026 r. o zmianie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (nr UC138);
- art. 33b pkt 2, art. 116, art. 116a § 1, art. 118, art. 178-179, art. 194, art. 210 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;
- artykuł 273 dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej w związku z art. 325 ust. 1 TFUE (Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej).
