Co to jest FATCA?
FATCA (ang. Foreign Account Tax Compliance Act) to amerykańska ustawa z 2010 r. Dzięki niej amerykański urząd skarbowy (IRS) dostaje informacje o rachunkach, które obywatele i rezydenci podatkowi USA mają w bankach i innych instytucjach finansowych za granicą.
Polska i USA podpisały 7 października 2014 r. umowę o wdrożeniu FATCA. Obowiązuje ona od 1 lipca 2015 r. Obowiązki polskich instytucji finansowych określa ustawa, która weszła w życie 1 grudnia 2015 r.
Na tej podstawie polskie instytucje finansowe – np. banki, domy maklerskie, towarzystwa funduszy inwestycyjnych i niektóre zakłady ubezpieczeń – sprawdzają, czy ich klienci są osobami amerykańskimi. Informacje o rachunkach takich osób przekazują Szefowi Krajowej Administracji Skarbowej (KAS), a ten wysyła je do USA.
FATCA nie jest nowym podatkiem. To przepisy o przekazywaniu informacji o rachunkach – nie zmieniają zasad rozliczania PIT w Polsce. Z powodu FATCA nie składasz też żadnych formularzy w urzędzie skarbowym. Obowiązki ma instytucja finansowa, a Ty składasz jej oświadczenie.
Kogo dotyczy FATCA?
FATCA dotyczy tak zwanych osób amerykańskich (ang. U.S. persons) – w uproszczeniu amerykańskich podatników, którzy rozliczają w USA dochody z całego świata. Wśród osób prywatnych są to:
- obywatele USA – także ci, którzy mają też polskie obywatelstwo i na stałe mieszkają w Polsce,
- rezydenci podatkowi USA – zwykle osoby, które mają zieloną kartę (prawo stałego pobytu w USA) albo spędziły w USA odpowiednio dużo dni (test obecności opisujemy niżej).
Rezydent podatkowy to osoba, która w danym państwie zwykle rozlicza podatek od dochodów z całego świata. Obywatel USA jest dla FATCA osobą amerykańską także wtedy, gdy mieszka w Polsce i tu płaci podatki.
Nie każdy, kto płaci jakiś podatek w USA, jest osobą amerykańską. Jeśli nie jesteś obywatelem ani rezydentem podatkowym USA, a w USA pobierają Ci podatek np. od dywidend, nie stajesz się przez to osobą amerykańską.
Zielona karta czyni Cię rezydentem podatkowym USA w każdym roku, w którym ją masz – również po powrocie do Polski. Według amerykańskiego urzędu skarbowego ten status trwa, dopóki pisemnie się go nie zrzekniesz albo nie zostanie Ci formalnie odebrany.
Osobą amerykańską może być też firma – np. spółka utworzona w USA. Instytucje finansowe zgłaszają także rachunki niektórych firm spoza USA, które kontrolują osoby amerykańskie.
Masz wspólny rachunek z osobą amerykańską – np. z małżonkiem, który ma obywatelstwo USA? Taki rachunek może zostać zgłoszony, nawet jeśli Ty nie jesteś osobą amerykańską. Instytucja przekazuje wtedy dane tego współposiadacza oraz dane rachunku, np. saldo.
Jak działa test obecności w USA?
Test obecności (ang. substantial presence test) sprawdza, ile dni spędziłeś w USA w ciągu trzech lat. Liczysz tak:
- W bieżącym roku musisz być w USA co najmniej 31 dni.
- Sumujesz dni pobytu: wszystkie z bieżącego roku, 1/3 dni z poprzedniego roku i 1/6 dni sprzed dwóch lat.
- Jeśli suma wynosi co najmniej 183 dni, zwykle jesteś rezydentem podatkowym USA za bieżący rok.
Przykład. Pani Anna w 2026 r. spędziła w USA 150 dni, w 2025 r. – 120 dni, a w 2024 r. – 60 dni. Liczy: 150 + 120 × 1/3 + 60 × 1/6 = 150 + 40 + 10 = 200 dni. Wynik przekracza 183 dni, a w 2026 r. była w USA dłużej niż 31 dni – spełnia test. Gdyby w 2026 r. spędziła w USA 120 dni, wynik wyniósłby 170 dni i testu by nie spełniła.
Kiedy mimo długiego pobytu nie jesteś rezydentem USA?
Niektórych dni nie liczysz do testu. To np. pobyt na określonych wizach studenckich albo nauczycielskich, jeśli przestrzegasz ich warunków. Nie liczysz też przesiadki w USA krótszej niż 24 godziny w podróży między innymi państwami ani dni, w których nie mogłeś wyjechać z powodu choroby, która zaczęła się w USA.
Nawet gdy spełnisz test, w niektórych sytuacjach możesz pozostać nierezydentem USA – np. gdy jesteś bliżej związany z innym państwem. Ten wyjątek wymaga spełnienia łącznie kilku warunków:
- w bieżącym roku byłeś w USA mniej niż 183 dni,
- przez cały rok Twoje główne miejsce pracy (a jeśli nie masz stałego miejsca pracy – zamieszkania) było w innym państwie,
- jesteś z tym państwem bliżej związany niż z USA,
- nie starasz się o zieloną kartę,
- zgłosisz ten wyjątek w USA na formularzu 8840.
Czy rezydencja podatkowa w USA to to samo co obywatelstwo?
Nie. Spełnienie testu obecności nie daje obywatelstwa USA. Oznacza tylko, że przepisy USA mogą traktować Cię jak tamtejszego rezydenta podatkowego. Dla FATCA skutek jest jednak podobny – osobą amerykańską jest zarówno obywatel, jak i rezydent podatkowy USA.
Polska ma własne zasady. Tu rezydentem podatkowym jesteś, jeśli masz w Polsce ośrodek interesów życiowych (centrum interesów osobistych lub gospodarczych, np. rodzinę albo pracę) albo przebywasz w Polsce dłużej niż 183 dni w roku. Możesz więc być rezydentem obu państw jednocześnie. Wtedy znaczenie ma też umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania między Polską a USA. Polską rezydencję podatkową potwierdza certyfikat rezydencji.
Dlaczego bank prosi Cię o oświadczenie FATCA?
Przy zakładaniu rachunku bank, dom maklerski albo inna instytucja finansowa zwykle prosi Cię o oświadczenie, czy jesteś obywatelem albo rezydentem podatkowym USA. Na tej podstawie ustala, czy Twój rachunek trzeba zgłosić.
Oświadczenie składasz pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Zwykle znajdziesz w nim zdanie: „Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia”. Jeśli jesteś osobą amerykańską, instytucja poprosi Cię też o amerykański numer identyfikacji podatkowej (TIN), np. na amerykańskim formularzu W-9.
Instytucja sprawdza też dane, które już o Tobie ma – zwłaszcza przy starszych rachunkach. Sygnałem, że możesz być osobą amerykańską, jest m.in.:
- obywatelstwo albo rezydencja USA w Twoich danych,
- miejsce urodzenia w USA,
- adres zamieszkania albo korespondencyjny w USA,
- amerykański numer telefonu,
- stałe zlecenie przelewu na rachunek w USA,
- pełnomocnictwo albo upoważnienie do podpisu dla osoby z adresem w USA.
Gdy Twoje dane się zmienią – np. podasz adres w USA – instytucja może poprosić o nowe oświadczenie.
Co, jeśli urodziłeś się w USA?
Miejsce urodzenia w USA to dla instytucji finansowej sygnał, że możesz mieć obywatelstwo USA. Jeśli go nie masz, instytucja może poprosić o:
- oświadczenie, że nie jesteś obywatelem ani rezydentem podatkowym USA,
- paszport albo inny dokument tożsamości, który potwierdza obywatelstwo innego państwa,
- dokument potwierdzający utratę obywatelstwa USA albo wyjaśnienie, dlaczego takiego dokumentu nie masz mimo zrzeczenia się obywatelstwa lub dlaczego nie uzyskałeś obywatelstwa USA przy urodzeniu.
Jeśli masz obywatelstwo USA, jesteś osobą amerykańską w rozumieniu FATCA – także wtedy, gdy nigdy nie miałeś amerykańskiego paszportu i od dziecka mieszkasz w Polsce.
Jakie informacje o rachunku trafiają do USA?
Jeśli instytucja uzna Twój rachunek za amerykański rachunek do zgłoszenia, co roku przekazuje o nim:
- Twoje imię i nazwisko, adres i amerykański numer identyfikacji podatkowej (TIN),
- numer rachunku oraz nazwę i numer identyfikacyjny instytucji,
- saldo albo wartość rachunku na koniec roku – a gdy zamkniesz rachunek w trakcie roku, tuż przed jego zamknięciem,
- przy rachunku depozytowym (np. koncie albo lokacie) – odsetki,
- przy rachunku, na którym instytucja przechowuje Twoje inwestycje (np. rachunku maklerskim) – odsetki, dywidendy i inne dochody oraz kwoty ze sprzedaży albo umorzenia aktywów,
- przy innych rachunkach (np. niektórych polisach) – kwoty wypłacone albo zapisane na rachunku.
Instytucja przekazuje te informacje Szefowi KAS do 30 czerwca następnego roku. Polska wymienia je z USA w ciągu 9 miesięcy po końcu roku, którego dotyczą. W Polsce dane są objęte tajemnicą skarbową.
Umowa przewiduje wyjątki dla niektórych mniejszych rachunków osób prywatnych – np. rachunków depozytowych z saldem poniżej równowartości 50 000 USD. Instytucja nie zawsze musi z nich korzystać. Nie traktuj więc tej kwoty jako progu, poniżej którego Twój rachunek na pewno nie zostanie zgłoszony.
Co FATCA oznacza dla obywatela USA mieszkającego w Polsce?
Sama FATCA nie nakłada podatku. Jednak obywatele USA i rezydenci podatkowi USA – także posiadacze zielonej karty – zwykle muszą rozliczać się w USA z dochodów z całego świata, nawet jeśli mieszkają w Polsce. To, czy musisz złożyć zeznanie w USA, zależy m.in. od wysokości dochodów, wieku i sposobu rozliczenia.
Jeśli jesteś też polskim rezydentem podatkowym, zwykle rozliczasz w Polsce dochody z całego świata. O tym, jak uniknąć podwójnego opodatkowania, decydują przepisy obu państw i umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania między Polską a USA.
Czy polski urząd dowie się o Twoim rachunku w USA?
Często tak, bo umowa działa w obie strony. Amerykańskie instytucje finansowe zgłaszają rachunki polskich rezydentów podatkowych, a USA przekazują te informacje Polsce. Dotyczy to:
- rachunku depozytowego, jeśli odsetki za rok przekroczą 10 USD,
- innych rachunków (np. maklerskich), na które wpłynęły dywidendy albo inne dochody ze źródeł w USA zgłaszane według przepisów amerykańskich.
Do Polski trafiają m.in. Twoje imię i nazwisko, adres, polski numer identyfikacji podatkowej, numer rachunku oraz kwoty odsetek, dywidend i innych dochodów ze źródeł w USA.
Jak rozliczyć w Polsce dochody z rachunku w USA?
Jeśli jesteś polskim rezydentem podatkowym, odsetki, dywidendy i zysk ze sprzedaży akcji z USA rozliczasz w Polsce. Od odsetek i dywidend płacisz 19% zryczałtowanego podatku. Te kwoty wykazujesz w zeznaniu rocznym – np. w PIT-38. Zysk ze sprzedaży akcji kupionych przez amerykańskiego brokera też zwykle rozliczasz w PIT-38.
To, czy odliczysz podatek pobrany w USA, zależy od rodzaju dochodu:
- dywidendy – umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania między Polską a USA ogranicza podatek pobierany w USA od dywidend osoby prywatnej do 15%. Ten podatek odliczysz w Polsce, więc zwykle dopłacasz tu 4%. Jeśli w USA pobrano więcej (np. 30%), według Naczelnego Sądu Administracyjnego odliczysz podatek faktycznie zapłacony – ale najwyżej 19%,
- odsetki – umowa zwykle zwalnia je z podatku w USA. Jeśli mimo to pobrano tam podatek, według organów podatkowych nie odliczysz go w Polsce. O jego zwrot możesz wystąpić w USA.
Amerykański broker albo bank może poprosić Cię o formularz W-8BEN. Potwierdzasz w nim, że nie jesteś osobą amerykańską, i możesz powołać się na umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania.
Czym FATCA różni się od CRS?
CRS (ang. Common Reporting Standard) to podobny system automatycznej wymiany informacji o rachunkach, ale z innymi państwami niż USA. W Polsce reguluje go ustawa o wymianie informacji podatkowych z innymi państwami.
| Różnica | FATCA | CRS |
|---|---|---|
| Kogo dotyczy | Obywateli i rezydentów podatkowych USA oraz niektórych firm | Rezydentów podatkowych innych państw niż Polska i USA oraz niektórych firm |
| Z kim Polska wymienia informacje | Z USA | Z państwami UE oraz państwami, z którymi Polska albo UE zawarły porozumienia o takiej wymianie |
| O co pyta instytucja | O obywatelstwo i rezydencję podatkową USA | O rezydencję podatkową – przy nowym rachunku oświadczenie jest częścią dokumentów potrzebnych do jego założenia |
Instytucje finansowe stosują oba systemy, dlatego w oświadczeniu możesz zobaczyć pytania zarówno o USA, jak i o inne państwa. W obu przypadkach składasz je pod rygorem odpowiedzialności karnej.
Rekomendacja PITax Rozliczenie PIT
Masz zyski z inwestycji? Rozlicz PIT-38 w programie PITax i wyślij zeznanie elektronicznie.
Źródła:
- art. 1 ust. 1 lit. t, u, bb, cc, ee i ff, art. 2 ust. 2, art. 3 ust. 5 oraz załącznik I część II ust. A–C i część III ust. A–B Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki w sprawie poprawy wypełniania międzynarodowych obowiązków podatkowych oraz wdrożenia ustawodawstwa FATCA, podpisanej w Warszawie dnia 7 października 2014 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1647);
- oświadczenie rządowe z dnia 24 lipca 2015 r. w sprawie mocy obowiązującej Umowy FATCA (Dz.U. z 2015 r. poz. 1648);
- art. 1, art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 1–3, 4a i 7, art. 11 ust. 2 i art. 25 ustawy z dnia 9 października 2015 r. o wykonywaniu Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki w sprawie poprawy wypełniania międzynarodowych obowiązków podatkowych oraz wdrożenia ustawodawstwa FATCA (Dz.U. z 2024 r. poz. 1185);
- § 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 26 stycznia 2016 r. w sprawie szczegółowych warunków stosowania procedur sprawdzających oraz przypadków, w których możliwy jest wybór określonych sposobów postępowania na podstawie Umowy FATCA (Dz.U. z 2016 r. poz. 123);
- art. 1 ust. 2, art. 24 ust. 1 pkt 21–25, art. 43 ust. 1 i art. 57 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o wymianie informacji podatkowych z innymi państwami (Dz.U. z 2025 r. poz. 1379, z późn. zm.);
- art. 3 ust. 1 i 1a, art. 4a, art. 30a ust. 1 pkt 3 i 4, ust. 9 i 11, art. 30b ust. 1 oraz art. 45 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych;
- art. 11 ust. 2, art. 12 ust. 1 i art. 20 ust. 1 Umowy między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki o uniknięciu podwójnego opodatkowania i zapobieżeniu uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu, podpisanej w Waszyngtonie dnia 8 października 1974 r. (Dz.U. z 1976 r. nr 31, poz. 178);
- wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lutego 2023 r., sygn. II FSK 1171/22 (dywidendy z USA);
- wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2025 r., sygn. II FSK 1302/22;
- interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 18 września 2026 r., sygn. 0115-KDIT2.4011.484.2026.1.ENB (odsetki z USA);
- Internal Revenue Service, Substantial Presence Test, irs.gov [dokument elektroniczny, dostęp: 07.10.2026];
- Internal Revenue Service, Closer Connection Exception to the Substantial Presence Test, irs.gov [dokument elektroniczny, dostęp: 07.10.2026];
- Internal Revenue Service, About Form W-8 BEN, irs.gov [dokument elektroniczny, dostęp: 07.10.2026];
- Internal Revenue Service, Alien Residency – Green Card Test, irs.gov [dokument elektroniczny, dostęp: 07.10.2026];
- Internal Revenue Service, U.S. Citizens and Residents Abroad – Filing Requirements, irs.gov [dokument elektroniczny, dostęp: 07.10.2026];
- Internal Revenue Service, Treasury and IRS Issue Guidance Outlining Phased Implementation of FATCA Beginning in 2013 (IR-2011-76), 14 lipca 2011 r. [dokument elektroniczny, dostęp: 07.10.2026].
