Opodatkowanie fundacji rodzinnej - podstawowe zasady obowiązujące do końca 2026 roku
Podstawową zasadą funkcjonowania fundacji rodzinnej jest odroczenie zapłaty podatku dochodowego od osób prawnych (CIT) do chwili rozdystrybuowania wygenerowanych zysków na rzecz jej beneficjentów. Przyjęty mechanizm pozwala na zachowanie i pomnażanie środków finansowych bez uszczuplania wytworzonego kapitału.
Działalność gospodarcza prowadzona przez fundację rodzinną jest zwolniona z CIT w zakresie czynności:
- zbywania majątku pod warunkiem, że nie został nabyty wyłącznie w celu dalszej sprzedaży;
- najmu, dzierżawy lub udostępniania mienia;
- przystępowania do spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni oraz podmiotów o podobnym charakterze, mających swoją siedzibę w kraju albo za granicą, a także uczestnictwa w tych spółkach, funduszach, spółdzielniach oraz podmiotach;
- nabywania i zbywania papierów wartościowych, instrumentów pochodnych i praw o podobnym charakterze;
- udzielania większości rodzajów pożyczek innym przedsiębiorcom;
- obrotu zagranicznymi środkami płatniczymi należącymi do fundacji rodzinnej w celu dokonywania płatności związanych z działalnością fundacji rodzinnej;
- produkcji większości produktów roślinnych i zwierzęcych, które zostały przetworzone w sposób inny niż przemysłowy;
- gospodarki leśnej.
Obowiązek zapłaty CIT pojawia się głównie w sytuacji, gdy powstałe w wyniku działalności środki opuszczają kapitał fundację rodzinną. Wedle aktualnie obowiązujących zasad opodatkowania fundacja rodzinna objęta jest stawką 15% CIT od świadczeń przekazanych beneficjentowi, mienia wydawanego w związku z jej rozwiązaniem oraz świadczeń zakwalifikowanych jako ukryte zyski.
Zobowiązanie podatkowe nie powstaje, dopóki środki finansowe pozostają w fundacji rodzinnej i są reinwestowane w granicach prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Projekt UD-447 przyjęty przez Radę Ministrów zachowuję ideę opodatkowania fundacji rodzinnej i opodatkowania fundacji rodzinnej zachowuje tę logikę, ale istotnie zawęża obszary, w których preferencja ma działać.
Opodatkowanie fundacji rodzinnej - podstawowe zasady obowiązujące od początku 2027 roku
| Co się zmieni? | Jakie zasady w 2026 roku? | Jak będzie od 2027 roku? |
|---|---|---|
| Opodatkowanie świadczenia i mienia przy rozwiązaniu fundacji | 15% CIT | 19% CIT |
| Opodatkowanie sprzedaży wniesionego mienia | Zwolnienie z CIT | Brak zwolnienia przy zbyciu przed upływem 2 lat od nabycia |
| Najem nieruchomości | Zwolnienie z CIT | Zwolnienie głównie dla najmu z przeznaczeniem na cele mieszkaniowe |
| CFC i exit tax | Szersze wyłączenie wynikające ze zwolnienia fundacji rodzinnej | Objęcie fundacji rodzinnej regulacjami CFC i podatkiem od niezrealizowanych zysków |
Wyższa stawka podatku - 19% CIT
Od 1 stycznia 2027 r. nastąpi podwyższenie stawki CIT dla działalności fundacji rodzinnej podlegającej opodatkowaniu - 19% zamiast 15% podatku dochodowego od osób prawnych.
Mechanizm naliczania zobowiązania podatkowego w CIT nie ulegnie zmianie, natomiast różnica w końcowym rozliczeniu może okazać się dotkliwa dla fundacji rodzinnych dystrybuujących wyższe zyski.
Przykład 1
W czwartym kwartale 2026 r. fundacja rodzinna wypłaciła beneficjentom 1 000 000 zł. Zgodnie z obowiązującymi przepisami przeprowadzona dystrybucja środków podlega stawce 15%, co przekłada się na konieczność zapłaty 150 000 zł podatku dochodowego od osób prawnych. Analogiczna operacja przeprowadzona po 1 stycznia 2027 r. przewiduje stawkę 19%, co oznacza, że zobowiązanie podatkowe w CIT wyniesie 190 000 zł.
W zależności od tego, kiedy dojdzie do przeprowadzenia identycznego transferu środków, różnica wynosi 40 000 zł.
Zwolnienie sprzedaży majątku fundacji rodzinnej ograniczone czasowo
Projekt UD-477 zakłada brak zwolnienia z CIT sprzedaży majątku w sytuacji, gdy odpłatne zbycie nastąpiło przed upływem 2 lat od wniesienia, przekazania lub nabycia przez fundację rodzinną od podmiotu powiązanego.
Termin ma być liczony od końca roku kalendarzowego, w którym doszło do wniesienia, przekazania lub nabycia. Schemat opodatkowania obowiązujący od 1 stycznia 2027 r. ma zapobiec sytuacjom, w których składnik majątku jest najpierw przenoszony do fundacji, a następnie szybko sprzedawany z zastosowaniem zwolnienia podatkowego.
Procedowany projekt zakłada ograniczenie w zakresie sprzedaży majątku fundacji rodzinnej obejmujące mienie wniesione, przekazane albo odpowiednio nabyte po 31 grudnia 2026 r.
Przykład 2
W drugiej połowie 2026 roku do fundacji rodzinnej został wniesiony przez podmiot powiązany samochód osobowy o wartości 120 000 zł. Sprzedaż nabytego mienia przed końcem 2026 roku nie wywoła żadnych skutków podatkowych w CIT dla fundacji rodzinnej. Analogiczna operacja przeprowadzona po 31 grudnia 2026 roku będzie wiązała się z koniecznością zapłaty 19% CIT.
Zmiana zasad opodatkowania najmu i podmiotów powiązanych
Procedowany projekt przewiduje ograniczenie zwolnienia dla najmu nieruchomości prowadzonego przez fundację rodzinną. Wobec budynków i lokali mieszkalnych preferencja podatkowa nie zmieni swoich zasad i ma zostać zachowana, jeżeli fundacja wynajmuje je bezpośrednio i wyłącznie na cele mieszkaniowe.
Drugi obszar dotyczy podmiotów transparentnych podatkowo. Projekt wyłącza ze zwolnienia przychody z udziału w spółce niebędącej osobą prawną oraz w innych podmiotach, których przychody, koszty, dochody lub straty są przypisywane fundacji. Jednocześnie fundacja ma zostać objęta regulacjami o zagranicznych jednostkach kontrolowanych, czyli CFC, oraz exit tax.
Pożyczki i ukryte zyski pod większym nadzorem
Regulacje dotyczące określonych pożyczek mają obejmować nie tylko beneficjenta, lecz także fundatora i podmioty powiązane. Do katalogu ma ponadto wejść wartość należności wobec beneficjenta, fundatora lub podmiotu powiązanego, które zostały umorzone, przedawniły się albo zostały odpisane jako nieściągalne.
Projekt nie wprowadza natomiast nowej sankcyjnej stawki dla działalności wykraczającej poza art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej. Stawka 25% pozostaje, a zmiana art. 24r ma przede wszystkim charakter doprecyzowujący.
Korzystna zmiana dla zstępnych rodzeństwa fundatora
Projekt rozszerza zwolnienie w PIT na zstępnych rodzeństwa fundatora, którzy wedle aktualnie obowiązujących zasad nie mieszczą się w katalogu najbliższej rodziny korzystającej ze zwolnienia właściwego dla fundacji rodzinnej i co do zasady podlegają 10% podatkiem dochodowym od osób fizycznych w odpowiedniej części świadczenia.
Według projektu po 31 grudnia 2026 r. mają korzystać ze zwolnienia w części odpowiadającej proporcji mienia przypisanej danemu fundatorowi.
Przepisy przejściowe
Projekt przewiduje szczególne rozwiązanie dla nieruchomości i określonych praw majątkowych wniesionych do fundacji przed 1 stycznia 2027 r.
Ich zwrot fundatorowi dokonany co do zasady do 31 grudnia 2027 r. ma być neutralny na gruncie art. 24q i 24r ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Okres, w którym nieruchomość należała do fundacji, ma być uwzględniany przy liczeniu pięcioletniego terminu istotnego dla późniejszej sprzedaży przez fundatora.
Rekomendacja eksperta PITax Twoje rozliczenie PIT
Fundacje rodzinne powinny przygotować się do procedowanych zmian zakładając, że wejdą w życie i zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2027 r. W pierwszej kolejności zaleca się przeprowadzenie audytu, który obejmowałby przegląd portfela aktywów, zawartych umów najmu, udzielonych pożyczek oraz struktur udziałowych ze szczególnym uwzględnieniem podmiotów powiązanych. Od 2027 r. większego znaczenia ma nabrać nie tylko to, czy dana czynność formalnie mieści się w katalogu działalności dozwolonej, ale również moment wniesienia majątku do fundacji rodzinej oraz jego przepływ między fundacją a podmiotami powiązanymi.
