- Małe niedopłaty wynikają głównie z ustawowych zasad zaokrąglania podstawy opodatkowania i kwoty podatku do pełnych złotych. Matematyczne różnice między sumą miesięcznych zaliczek a ostatecznym wyliczeniem rocznym często generują różnicę w wysokości 1 lub 2 zł.
- Przyczyną bywa specyfika naliczania zaliczek przez pracodawców, szczególnie w kontekście kwoty zmniejszającej podatek po reformach Polskiego Ładu. System poboru zaliczek w ciągu roku nie zawsze idealnie pokrywa się z kwotą należną wykazaną w zeznaniu rocznym.
- Każdą niedopłatę, nawet symboliczną złotówkę, należy uregulować na indywidualny mikrorachunek podatkowy w terminie składania deklaracji PIT. Brak wpłaty formalnie oznacza zaległość podatkową, choć urzędy rzadko podejmują kroki egzekucyjne przy tak niskich kwotach.
Skąd biorą się drobne niedopłaty w rozliczeniu PIT?
Jednym z głównych powodów powstawania niewielkich niedopłat podatku jest różnica pomiędzy sposobem obliczania zaliczek na podatek dochodowy w trakcie roku a metodą rozliczenia zeznania rocznego PIT.
Płatnik, którym najczęściej jest pracodawca oblicza zaliczki na PIT od każdej wypłaty. Oznacza to, że każda miesięczna pensja jest rozliczana niezależnie od pozostałych wypłat w danym roku podatkowym. Przy obliczeniach uwzględnia się:
- koszty uzyskania przychodu (KUP),
- składki na ubezpieczenia społeczne (ZUS),
- kwotę zmniejszającą podatek (miesięczna kwota wolna od podatku).
Rozliczenie PIT polega na sumowaniu dochodu z całego roku. Od łącznej kwoty obliczany jest należny podatek. Suma zaliczek pobranych przez płatników jest następnie porównywana z podatkiem należnym za cały rok. Jeżeli pojawi się nawet minimalna różnica, w zeznaniu rocznym PIT może wystąpić niedopłata lub nadpłata podatku.
Przykład
Pracownik przez cały rok otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 7000 zł brutto miesięcznie. Pracodawca oblicza zaliczki na podatek od każdej miesięcznej wypłaty oddzielnie (każdego miesiąca). Po zsumowaniu dochodów w zeznaniu rocznym okazuje się jednak, że należny podatek wynosi łącznie o 3 zł więcej niż suma pobranych zaliczek. W efekcie w rozliczeniu PIT pojawia się konieczność dopłaty 3 zł.
Czy niedopłata podatku wynika z zaokrąglenia?
Istotną rolę w powstawaniu drobnych niedopłat podatku odgrywają również zasady zaokrąglania, które wynikają głównie z przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.
Podstawy opodatkowania, kwoty podatków oraz inne należności stanowiące dochód budżetu państwa zaokrągla się do pełnych złotych w ten sposób, że:
- końcówki kwot wynoszące mniej niż 50 groszy – pomija się,
- końcówki kwot wynoszące 50 groszy i więcej – podwyższa się do pełnych złotych.
Zaokrąglenia pojawiają się na różnych etapach obliczania podatku – zarówno przy ustalaniu miesięcznych zaliczek przez płatnika, jak i przy obliczaniu podatku w ramach rozliczenia PIT. Jeżeli takie operacje są wykonywane wielokrotnie w ciągu roku podatkowego, ich skumulowany efekt może prowadzić do różnicy wynoszącej kilka złotych.
Jak powstaje niedopłata podatku przy kilku źródłach dochodu?
Symboliczne niedopłaty podatku bardzo często pojawiają się również w sytuacji, gdy podatnik uzyskuje dochody z kilku źródeł jednocześnie. Może to dotyczyć pracy na etacie, ale również wykonywania dodatkowych umów cywilnoprawnych lub uzyskiwania dochodów z innych aktywności zarobkowych.
Każdy płatnik oblicza zaliczkę na podatek niezależnie od pozostałych podmiotów. Pracodawca nie posiada danych o innych dochodach podatnika ani o wysokości zaliczek pobieranych przez inne podmioty, jeśli nie otrzymał tego typu informacji od pracownika.
Dopiero w zeznaniu rocznym wszystkie dochody są sumowane i opodatkowane według właściwej skali podatkowej. W konsekwencji suma zaliczek zapłaconych w trakcie roku może okazać się minimalnie niższa od podatku należnego za cały rok podatkowy.
Rekomendacja eksperta PITax
Szczególnie niebezpiecznym przypadkiem jest korzystanie z ulgi dla młodych przez osoby przed ukończeniem 26. roku życia w ramach zatrudnienia na kilku etatach. Młodzi podatnicy rozliczający się w programie PITax Twoje rozliczenie PIT zarabiające w oparciu o wiele umów o pracę, zlecenie lub dzieło nie informowało płatnika (pracodawcę, zleceniodawcę) o innych źródłach przychodu, co prowadziło do przekroczenia limitu zwolnienia podatkowego. W rezultacie dochodzi do wysokich niedopłat podatku, które należy uregulować w terminie do 30 kwietnia 2026 roku (PIT za 2025 rok).
Kwota wolna od podatku może doprowadzić do niedopłaty?
Na powstawanie niewielkich różnic w rozliczeniu rocznym wpływa również sposób stosowania kwoty zmniejszającej podatek. W przypadku pracowników płatnik może pomniejszać miesięczne zaliczki na podatek o część tej kwoty, jeżeli pracownik złoży odpowiednie oświadczenie.
Jeżeli podatnik uzyskuje dochody od kilku płatników, może dojść do sytuacji, w której kwota zmniejszająca podatek jest stosowana w niewłaściwej wysokości lub przez więcej niż jeden podmiot. Wówczas roczne rozliczenie PIT powoduje wyrównanie tych różnic, co często kończy się dopłatą niewielkiej kwoty podatku.
Czy niedopłata podatku może powstać przy ulgach?
Również korzystanie z ulg podatkowych może prowadzić do powstania drobnych różnic pomiędzy zapłaconymi zaliczkami a podatkiem należnym. W wielu przypadkach ulgi są bowiem rozliczane dopiero w zeznaniu rocznym, a nie w trakcie roku podatkowego.
Oznacza to, że płatnik w trakcie roku nie uwzględnia odliczenia przy obliczaniu zaliczek na podatek. Ulga jest uwzględniana dopiero w zeznaniu rocznym, co powoduje konieczność ponownego przeliczenia podatku od całego dochodu.
Czy trzeba dopłacić 1 zł podatku?
Zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej każda niedopłata podatku stanowi zaległość podatkową. Zgodnie z art. 51 § 1 Ordynacji podatkowej zaległością podatkową jest podatek niezapłacony w terminie płatności.
Oznacza to, że nawet symboliczna dopłata – np. w wysokości 1 zł – formalnie powinna zostać uregulowana przez podatnika. W praktyce organy podatkowe bardzo rzadko podejmują działania egzekucyjne w przypadku tak niewielkich kwot, ponieważ koszty postępowania byłyby wyższe niż sama należność.
Jakie są najbardziej absurdalne przyczyny powstania niedopłaty? Zestawienie
Symboliczne niedopłaty podatku nie są wynikiem błędów podatników ani nieprawidłowości po stronie administracji skarbowej. Najczęściej stanowią one konsekwencję sposobu funkcjonowania systemu podatkowego.
Do najważniejszych czynników powodujących powstawanie niewielkich niedopłat w rozliczeniu PIT należą przede wszystkim:
- odrębne obliczanie zaliczek przez poszczególnych płatników,
- sumowanie dochodów dopiero w zeznaniu rocznym,
- zasady zaokrągleń wynikające z art. 63 Ordynacji podatkowej,
- wielokrotne stosowanie kwoty zmniejszającej podatek.
Choć dopłata w wysokości kilku złotych nie stanowi realnego obciążenia finansowego, dla wielu podatników jest symbolem skomplikowania systemu podatkowego. Pokazuje bowiem, że nawet drobne elementy konstrukcji przepisów mogą prowadzić do zaskakujących rezultatów w rocznym rozliczeniu PIT.
Źródła:
- art. 51 § 1, art. 63 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa,
- Umorzenie zaległości podatkowej i odsetek - rządowy serwis informacyjno-usługowy na biznes.gov.pl.
