Co to jest zasiłek macierzyński?
Zasiłek macierzyński to pieniądze z ubezpieczenia chorobowego, które zastępują pensję albo inny zarobek, gdy zajmujesz się małym dzieckiem. Dostajesz go za czas urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego (przy przyjęciu dziecka na wychowanie), uzupełniającego urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego i urlopu ojcowskiego. Jeśli nie jesteś pracownikiem, np. prowadzisz firmę, zasiłek dostajesz za okresy, które odpowiadają tym urlopom.
Dla podatku najważniejsze jest to, że zasiłek macierzyński podlega PIT – tak jak pensja. Wyjątki opisujemy niżej. Inne zasiłki omawiamy w zestawieniu zasiłków opodatkowanych i zwolnionych z PIT.
Nie myl zasiłku macierzyńskiego z innymi świadczeniami dla rodziców. Wolne od podatku są: zasiłek macierzyński z KRUS dla rolników, świadczenie rodzicielskie (1000 zł miesięcznie dla rodziców, którzy nie pobierają zasiłku macierzyńskiego), becikowe, czyli jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka, oraz 800 plus.
Komu przysługuje zasiłek macierzyński?
Zasiłek dostaje osoba objęta ubezpieczeniem chorobowym. To ubezpieczenie jest obowiązkowe np. u pracownika na umowie o pracę, a dobrowolne np. u zleceniobiorcy (także niani na umowie uaktywniającej) albo przedsiębiorcy. Nie ma okresu wyczekiwania: zasiłek przysługuje, nawet jeśli ubezpieczenie trwało jeden dzień.
Prawo do zasiłku daje jedno z tych zdarzeń w czasie ubezpieczenia chorobowego albo urlopu wychowawczego:
- urodzenie dziecka,
- przyjęcie na wychowanie dziecka w wieku do 14 lat i złożenie w sądzie wniosku o jego przysposobienie (adopcję),
- przyjęcie dziecka do rodziny zastępczej innej niż zawodowa – dziecka do 7 lat, a przy odroczonym obowiązku szkolnym do 10 lat.
Zasiłek może pobierać także tata dziecka. Przysługuje mu zasiłek:
- za urlop ojcowski – 2 tygodnie, które zwykle wykorzystuje do ukończenia przez dziecko 12 miesięcy,
- za urlop rodzicielski albo jego część – także wtedy, gdy mama nie jest ubezpieczona,
- za resztę urlopu macierzyńskiego, gdy mama zrezygnuje z zasiłku po wykorzystaniu co najmniej 14 tygodni po porodzie – jeśli tata weźmie urlop albo przerwie pracę zarobkową, żeby opiekować się dzieckiem,
- w szczególnych sytuacjach, np. za czas pobytu mamy w szpitalu po co najmniej 8 tygodniach zasiłku, gdy nie może ona opiekować się dzieckiem, albo po śmierci mamy.
Zasiłek przysługuje też w kilku sytuacjach po końcu ubezpieczenia, np. gdy w czasie ciąży pracodawca ogłosił upadłość albo zlikwidował firmę, a także gdy umowę o pracę na czas określony przedłużono do dnia porodu.
Kiedy nie dostaniesz zasiłku macierzyńskiego?
Zasiłku nie dostaniesz, jeśli np.:
- pracujesz tylko na umowie o dzieło,
- masz tylko umowę zlecenia albo firmę i nie podlegasz z tego tytułu dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu,
- pracujesz tylko na umowie zlecenia jako uczeń albo student przed 26. urodzinami – wtedy nie podlegasz ubezpieczeniom (wyjątek: umowa uaktywniająca),
- nie pracujesz, nie masz tytułu do ubezpieczenia chorobowego ani prawa do zasiłku nabytego wcześniej – chyba że to jedna z opisanych wyżej sytuacji po końcu ubezpieczenia.
Jeśli urodziłaś dziecko w czasie ubezpieczenia chorobowego, samo zakończenie umowy już po porodzie nie odbiera prawa do dalszego zasiłku – wypłatę przejmuje wtedy ZUS.
Gdy zasiłek Ci nie przysługuje, zwykle możesz dostać świadczenie rodzicielskie – 1000 zł miesięcznie, bez podatku – o ile żadne z rodziców nie pobiera w tym czasie zasiłku macierzyńskiego.
Prowadzisz firmę albo jesteś osobą współpracującą przy firmie? ZUS nie wypłaci zasiłku, jeśli w dniu, w którym powstaje prawo do niego, masz zaległe składki na ubezpieczenia społeczne wyższe niż 1% minimalnego wynagrodzenia. Gdy spłacisz cały dług w ciągu 6 miesięcy, dostaniesz zasiłek za cały okres. Jeśli spłacisz go później, zasiłek dostaniesz dopiero od dnia spłaty.
Jak długo przysługuje zasiłek macierzyński?
Zasiłek przysługuje tak długo, jak trwa odpowiedni urlop z Kodeksu pracy. Przy urodzeniu dziecka okresy są takie:
| Urlop | Ile trwa | Zasiłek |
|---|---|---|
| Macierzyński | 20 tygodni przy jednym dziecku, 31–37 tygodni przy ciąży mnogiej. Do 6 tygodni możesz wykorzystać przed porodem. | 100% podstawy |
| Uzupełniający macierzyński | Bezpośrednio po macierzyńskim, gdy noworodek (np. wcześniak) musiał zostać w szpitalu – tydzień za każdy tydzień pobytu, najwyżej 8 albo 15 tygodni zależnie od tygodnia ciąży, masy urodzeniowej i długości pobytu. Nie każdy pobyt w szpitalu daje do niego prawo. | 100% podstawy |
| Rodzicielski | 41 tygodni, przy ciąży mnogiej 43 tygodnie – razem dla obojga rodziców. Po 9 tygodni z tego przysługuje tylko mamie i tylko tacie. | 70% albo 81,5% podstawy |
| Ojcowski | 2 tygodnie, zwykle do ukończenia przez dziecko 12 miesięcy. | 100% podstawy |
Przy dziecku urodzonym po ukończeniu 37. tygodnia ciąży pobyt w szpitalu musi obejmować co najmniej 2 kolejne dni, z których pierwszy przypada między 5. a 28. dniem po porodzie. Długość urlopu liczy się wtedy z pobytu od 5. dnia do końca 8. tygodnia po porodzie. Pracownik składa wniosek o uzupełniający urlop macierzyński najpóźniej 21 dni przed końcem urlopu macierzyńskiego, z zaświadczeniem ze szpitala.
Urlop rodzicielski możesz podzielić na najwyżej 5 części i wykorzystać do końca roku, w którym dziecko skończy 6 lat. Rodzice mogą też korzystać z niego w tym samym czasie – łącznie nie dłużej niż cały wymiar. Dłużej trwa przy dziecku z zaświadczeniem lekarskim z programu „Za życiem”, czyli przy ciężkim i nieodwracalnym upośledzeniu albo nieuleczalnej chorobie zagrażającej życiu. Wtedy urlop rodzicielski trwa do 65 tygodni, a przy ciąży mnogiej do 67 tygodni.
Przy przyjęciu dziecka na wychowanie albo do rodziny zastępczej urlopy trwają inaczej, ale zasiłek za każdy z nich liczy się według tych samych stawek.
Ile wynosi zasiłek macierzyński?
Zasiłek liczy się od podstawy. U pracownika to zwykle przeciętne miesięczne wynagrodzenie z 12 miesięcy kalendarzowych przed miesiącem, w którym zaczyna się zasiłek, pomniejszone o składki na ubezpieczenia społeczne (13,71%). Gdy ubezpieczenie trwa krócej, liczą się pełne miesiące ubezpieczenia. U zleceniobiorcy i przedsiębiorcy podstawą jest przeciętna miesięczna kwota, od której opłacano składkę chorobową w tych samych 12 miesiącach, pomniejszona o 13,71%. Jeśli prowadzisz firmę i podlegasz ubezpieczeniu chorobowemu krócej, nadwyżkę zadeklarowanej podstawy ponad najniższą liczy się tylko proporcjonalnie do liczby pełnych miesięcy ubezpieczenia. Wliczasz do nich także wcześniejsze ubezpieczenie z innego tytułu, np. z umowy o pracę, jeśli przerwa nie przekroczyła 30 dni – łącznie najwyżej 12 miesięcy.
Od podstawy zależy kwota zasiłku:
- 100% podstawy – za urlop macierzyński, urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlop uzupełniający i urlop ojcowski,
- 70% podstawy – za urlop rodzicielski,
- 81,5% podstawy przez cały urlop macierzyński i rodzicielski – jeśli najpóźniej 21 dni po porodzie złożysz wniosek o zasiłek za oba urlopy w pełnym wymiarze. Przy adopcji 21 dni liczysz od przyjęcia dziecka i wystąpienia do sądu o przysposobienie, a w niezawodowej rodzinie zastępczej – od przyjęcia dziecka. Za 9 tygodni urlopu rodzicielskiego zarezerwowanych dla drugiego rodzica zasiłek i tak wynosi 70%.
Jeśli wybierzesz 81,5%, a w pierwszym roku życia dziecka nie wykorzystasz ani jednego dnia zasiłku za urlop rodzicielski, na wniosek dostaniesz wyrównanie zasiłku za urlop macierzyński do 100%. Zasiłek za urlop rodzicielski wykorzystany później wyniesie wtedy 70%. Gdy łączysz urlop rodzicielski z pracą na najwyżej pół etatu u pracodawcy, który udziela Ci tego urlopu, zasiłek maleje proporcjonalnie do czasu pracy, a urlop odpowiednio się wydłuża. Bardzo niski zasiłek podwyższa się do kwoty świadczenia rodzicielskiego (1000 zł miesięcznie).
Ile dostaniesz zasiłku – przykład
Przykład. Pani Anna od roku pracuje na umowie o pracę za 7 000 zł brutto miesięcznie. Jej podstawa to 7 000 zł pomniejszone o 13,71%, czyli 6 040,30 zł. Jeśli wykorzysta urlop macierzyński (20 tygodni) i swoją część urlopu rodzicielskiego (32 tygodnie), dostanie:
| Wariant | Za 30 dni urlopu | Łącznie za 52 tygodnie |
|---|---|---|
| 100%, potem 70% | ok. 6 040 zł, potem ok. 4 228 zł | ok. 59 760 zł |
| 81,5% przez cały czas | ok. 4 923 zł | ok. 59 730 zł |
Kwoty są brutto, czyli przed zaliczką na podatek. W tym przykładzie oba warianty dają łącznie prawie tyle samo. Przy zwykłym wymiarze urlopów wariant 100% i 70% daje więcej przy ciąży mnogiej albo gdy wykorzystasz tylko część swojego urlopu rodzicielskiego. Przy urlopie rodzicielskim wydłużonym w ramach programu „Za życiem” więcej może dać wariant 81,5%. Ten wariant oznacza też równe kwoty za cały okres objęty wnioskiem.
Kto wypłaca zasiłek i jaki PIT dostaniesz?
Zasiłek wypłaca płatnik składek – np. pracodawca albo zleceniodawca – jeśli zgłasza do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 osób (liczy się stan na 30 listopada poprzedniego roku). W pozostałych sytuacjach płaci ZUS – m.in. przedsiębiorcom i osobom, które dostają zasiłek po końcu ubezpieczenia.
Od tego, kto płaci, zależy dokument do rozliczenia. Płatnik powinien przesłać Ci go do końca lutego 2027 r., a gdy ten dzień wypada w sobotę albo w dzień wolny od pracy – do najbliższego dnia roboczego:
| Kto wypłaca zasiłek | Jaki dokument dostaniesz |
|---|---|
| Pracodawca albo inny płatnik składek, który zgłasza więcej niż 20 osób | PIT-11 – zasiłek macierzyński jest w nim w osobnym wierszu |
| ZUS | PIT-11A |
Jeśli w ciągu roku zasiłek wypłacali i pracodawca, i ZUS, dostaniesz dwa dokumenty. W zeznaniu wykazujesz kwoty z każdego z nich.
Czy zasiłek macierzyński jest opodatkowany?
Tak. Zasiłek macierzyński z ZUS albo od pracodawcy to przychód z tzw. innych źródeł. Płacisz od niego podatek według skali podatkowej: 12% od dochodu do 120 000 zł i 32% od nadwyżki. Zasiłek sumujesz z pensją i innymi dochodami ze skali za cały rok, a kwota wolna od podatku (30 000 zł) działa dla całej sumy.
W ciągu roku płatnik zwykle pobiera od zasiłku zaliczkę na podatek:
- ZUS – 12% zasiłku brutto,
- pracodawca – tak jak od pensji: 12%, a po przekroczeniu 120 000 zł dochodu u tego pracodawcy – 32%.
Zaliczka jest niższa o część kwoty zmniejszającej podatek tylko wtedy, gdy złożysz płatnikowi oświadczenie – pracodawcy np. na formularzu PIT-2, a ZUS np. na formularzu PIT-3. Wskazujesz w nim pomniejszenie o 300 zł, 150 zł albo 100 zł miesięcznie (1/12, 1/24 albo 1/36 kwoty zmniejszającej podatek). Gdy pieniądze wypłaca Ci kilku płatników, łączne pomniejszenie w miesiącu nie może przekroczyć 300 zł. Gdy zaliczki z całego roku okażą się wyższe niż podatek, różnicę odzyskasz w zeznaniu rocznym.
Przykład. Od zasiłku pani Anny w wysokości ok. 4 923 zł brutto ZUS pobierze ok. 591 zł zaliczki. Jeśli pani Anna złoży w ZUS oświadczenie PIT-3 i wybierze pomniejszenie o 300 zł, zaliczka wyniesie ok. 291 zł.
Kiedy zasiłek macierzyński jest zwolniony z PIT?
Zasiłek macierzyński obejmują cztery ulgi, które zwalniają z podatku przychody do 85 528 zł rocznie:
- ulga dla młodych – zasiłek otrzymany do dnia 26. urodzin włącznie,
- ulga na powrót – przez 4 kolejne lata od roku przeniesienia miejsca zamieszkania do Polski albo od roku następnego, na warunkach tej ulgi,
- ulga dla rodzin 4+ – gdy masz co najmniej czworo dzieci i spełniasz warunki tej ulgi,
- ulga dla pracujących seniorów – gdy masz co najmniej 60 lat (kobieta) albo 65 lat (mężczyzna) i mimo prawa do emerytury jej nie pobierasz, na warunkach tej ulgi.
Limit 85 528 zł jest wspólny dla wszystkich czterech ulg. Obejmuje też pensję, umowy zlecenia, a przy trzech ostatnich ulgach także przychody z firmy. Od nadwyżki ponad limit płacisz podatek. Więcej o warunkach przeczytasz w poradniku o uldze dla młodych.
W ciągu roku płatnik uwzględnia ulgę tak:
- ulgę dla młodych pracodawca stosuje sam, a ZUS – dopiero na Twój wniosek (np. na formularzu PIT-3),
- pozostałe trzy ulgi pracodawca i ZUS stosują po złożeniu oświadczenia.
ZUS uwzględnia wniosek albo oświadczenie najpóźniej od drugiego miesiąca po jego otrzymaniu. Jeśli płatnik pobrał zaliczki, choć ulga Ci przysługiwała, odzyskasz je w zeznaniu rocznym.
W którym zeznaniu wykażesz zasiłek macierzyński?
Zasiłek macierzyński wykazujesz w zeznaniu za 2026 rok, które składasz od 15 lutego do 30 kwietnia 2027 r. Formularz zależy od Twoich pozostałych dochodów:
| Twoja sytuacja | Zeznanie |
|---|---|
| Masz tylko przychody ze skali uzyskane w Polsce i wykazane w informacjach od płatników, np. pensję i zasiłek z PIT-11 albo PIT-11A | zwykle PIT-37 |
| Prowadzisz firmę na skali podatkowej albo masz inne dochody, które wykazuje się w PIT-36 | PIT-36 – zasiłek wpisujesz razem z dochodem z firmy |
| Prowadzisz firmę na podatku liniowym albo ryczałcie | PIT-36L albo PIT-28 za firmę i zwykle osobno PIT-37 za zasiłek |
PIT-36 składasz też m.in. wtedy, gdy doliczasz dochody małoletnich dzieci albo odliczasz od dochodów ze skali stratę z poprzednich lat.
Od 2027 r. to, które zeznania urząd zaakceptuje automatycznie z upływem terminu, określi rozporządzenie Ministra Finansów. Nie czekaj na automatyczną akceptację: sprawdź zeznanie przygotowane przez urząd w e-Urzędzie Skarbowym, zwłaszcza ulgi i sposób rozliczenia, i wyślij je samodzielnie.
W roku, w którym część miesięcy jesteś na urlopie, dochód bywa niższy niż zwykle. Sprawdź wtedy, czy opłaca się wspólne rozliczenie z małżonkiem. Obniża ono podatek, gdy jedno z Was ma dochód powyżej 120 000 zł, a drugie niższy, albo gdy dochód jednego z Was jest niższy niż 30 000 zł, a drugiego wyższy.
Jak wypełnić zeznanie z zasiłkiem macierzyńskim?
W PIT-37 i PIT-36 opodatkowany zasiłek wpisujesz w części o dochodach, w wierszu „Inne źródła” – przychód, dochód i pobraną zaliczkę. Kwoty dotyczące samego zasiłku podajesz tam dodatkowo w osobnych polach. Zasiłek objęty ulgą dla młodych albo inną z czterech ulg wykazujesz w części D zeznania, wśród przychodów zwolnionych. Przy uldze dla rodzin 4+ dołączasz też PIT/O z danymi co najmniej czworga dzieci.
Jeśli cały Twój przychód w roku był zwolniony w ramach ulgi dla młodych, nie musisz składać zeznania. Złóż je jednak np. wtedy, gdy płatnik pobrał zaliczki i chcesz je odzyskać.
Rekomendacja PITax Rozliczenie PIT
Zanim rozliczysz się w programie PITax, przygotuj PIT-11A z ZUS albo PIT-11 od pracodawcy. Jeśli zasiłek był wypłacany do dnia Twoich 26. urodzin, sprawdź, czy płatnik nie pobrał od niego zaliczek.
Źródła:
- art. 6 ust. 2, art. 10 ust. 1 pkt 9, art. 20 ust. 1 i 2, art. 21 ust. 1 pkt 8, 8a, 148 i 152–154 oraz ust. 39 i 44, art. 27 ust. 1, art. 31a ust. 5 i 8, art. 31b ust. 1–5, art. 32 ust. 1, 2 i 6, art. 34 ust. 1, 3, 4b i 8, art. 39 ust. 1, art. 42g ust. 1 i art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych;
- art. 2a, art. 3 pkt 3 i 4, art. 29–31, art. 36, art. 47, art. 48, art. 48a i art. 61 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 854);
- art. 180, art. 1802, art. 1821a, art. 1821c, art. 1821e, art. 1821f i art. 1823 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 1245);
- art. 6 ust. 1 pkt 4, ust. 4 i 4a oraz art. 11 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych;
- art. 12 § 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa;
- art. 42 ustawy z dnia 3 lipca 2026 r. o osobistych kontach inwestycyjnych (Dz. U. poz. 1098);
- art. 2 i art. 17c ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1208);
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Komu przysługuje zasiłek macierzyński, zus.pl [dokument elektroniczny, dostęp: 08.10.2026];
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Wysokość zasiłku macierzyńskiego, zus.pl [dokument elektroniczny, dostęp: 08.10.2026];
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Płatnicy zasiłku macierzyńskiego, zus.pl [dokument elektroniczny, dostęp: 08.10.2026];
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ZUS rozpoczął wysyłkę deklaracji podatkowych PIT za 2024 r., zus.pl, 24 stycznia 2025 r. [dokument elektroniczny, dostęp: 08.10.2026];
- Ministerstwo Finansów, Ulga dla młodych PIT – dla osób do 26 lat, podatki.gov.pl [dokument elektroniczny, dostęp: 08.10.2026];
- Ministerstwo Finansów, wzory formularzy PIT-37(31), PIT-36(32), PIT-11(29) i PIT-3(8), podatki.gov.pl [dokument elektroniczny, dostęp: 08.10.2026].
