Podatek PCC – kto płaci, stawki i zwolnienia

Kto płaci podatek PCC i od jakich umów?

Przy zakupie samochodu, mieszkania lub innej rzeczy podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) płaci kupujący. Przy pożyczce PCC rozlicza pożyczkobiorca, czyli osoba, która pożycza pieniądze i zobowiązuje się je zwrócić. Najpierw jednak sprawdź, czy umowa podlega temu podatkowi i czy przysługuje ci zwolnienie. Samo podpisanie umowy nie oznacza jeszcze, że musisz zapłacić.

PCC obejmuje też inne czynności, np. zamianę rzeczy, ustanowienie hipoteki i umowę spółki. Podział obowiązków zależy od rodzaju umowy:

PCC obejmuje również ustanowienie za wynagrodzeniem użytkowania lub służebności. Użytkowanie pozwala korzystać z cudzej rzeczy i uzyskiwać z niej dochód lub inne korzyści, np. zbierać owoce z sadu. Przykładem służebności jest prawo przejazdu przez cudzą działkę. Podatek płaci osoba, która uzyskuje takie prawo.

Przy depozycie nieprawidłowym podatek płaci przechowawca. Chodzi np. o umowę, na podstawie której ktoś przechowuje cudze pieniądze, ale może z nich korzystać i ma zwrócić taką samą kwotę.

Darowizna nie jest automatycznie objęta PCC. PCC dotyczy wartości długów, ciężarów lub zobowiązań, które przejmujesz od osoby przekazującej darowiznę – np. obowiązku spłaty jej kredytu. Podatek od samego otrzymania pieniędzy lub rzeczy opisujemy w poradniku o podatku od darowizny.

Umowa najmu nie jest objęta PCC. PCC dotyczy tylko umów i innych zdarzeń wymienionych w ustawie, a najmu na tej liście nie ma.

Kiedy przy zakupie z VAT nie płacisz PCC?

Zakup rzeczy ruchomej, np. samochodu, roweru lub telefonu, nie podlega PCC, jeśli od sprzedaży naliczany jest VAT albo sprzedawca korzysta przy tej sprzedaży ze zwolnienia z VAT. Dotyczy to np. samochodu sprzedawanego przez firmę w ramach takiej transakcji. Ważny jest sposób opodatkowania konkretnej sprzedaży, a nie sam fakt, że sprzedawca lub kupujący prowadzi firmę.

Przy zakupie nieruchomości odróżnij sprzedaż z naliczonym VAT od sprzedaży zwolnionej z VAT. Jeśli od sprzedaży naliczany jest VAT, co do zasady nie płacisz PCC. Jeśli sprzedaż jest zwolniona z VAT, płacisz PCC, chyba że przysługuje ci zwolnienie z tego podatku – np. przy zakupie pierwszego mieszkania.

Szczególny wyjątek dotyczy osób kupujących wiele mieszkań: od szóstego lokalu może wystąpić 6% PCC obok VAT. Nie chodzi jednak o każdy zakup kolejnego mieszkania. Warunki zastosowania tej stawki opisujemy poniżej, w sekcji o stawkach.

Kiedy zakup rzeczy ruchomej jest zwolniony z PCC?

Od 3 listopada 2026 r. sprzedaż rzeczy ruchomej jest zwolniona z PCC, jeśli jej wartość rynkowa nie przekracza 3000 zł. Może to być np. używany rower, telefon lub samochód. Dla umów zawartych do 2 listopada 2026 r. włącznie limit wynosi 1000 zł.

Wartość rynkowa to cena, jaką płaci się za podobną rzecz w podobnym stanie. Liczy się ta wartość, a nie tylko kwota wpisana do umowy. Po przekroczeniu limitu podatek obliczasz od całej wartości rzeczy, nie tylko od nadwyżki ponad 3000 zł.

Przy tym zwolnieniu nie składasz PCC-3. PCC-3 to formularz służący do rozliczenia tego podatku w urzędzie skarbowym.

Kiedy nie płacisz PCC od pierwszego mieszkania lub domu?

Zakup pierwszego mieszkania lub domu może być zwolniony z PCC. Zwolnienie obejmuje własność mieszkania (odrębną własność lokalu), własność domu jednorodzinnego oraz spółdzielcze własnościowe prawo do mieszkania albo domu jednorodzinnego. Przy prawie spółdzielczym kupujesz prawo do lokalu w spółdzielni, a nie odrębną własność mieszkania.

Warunek jest taki: w dniu zakupu ani wcześniej nie miałeś żadnego z tych praw, nawet części, czyli udziału. Nie przeszkadza jednak udział otrzymany w spadku, jeśli nie jest ani wcześniej nie był większy niż połowa. Udział otrzymany w darowiźnie nie korzysta z tego wyjątku. Sprzedaż wcześniej posiadanego mieszkania również nie przywraca prawa do zwolnienia.

Przy wspólnym zakupie urzędy skarbowe przyjmowały, że warunki muszą spełniać wszyscy kupujący. Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) dopuścił jednak zwolnienie części zakupu przypadającej na osobę, która spełnia warunki, mimo że jej partner miał już mieszkanie. Wyrok dotyczył partnerów niebędących małżeństwem, kupujących udziały w nieruchomości. Jeśli kupujesz w podobnej sytuacji, przed zawarciem umowy omów zwolnienie z notariuszem. Powiedz mu, jakie mieszkania, domy lub prawa spółdzielcze miał wcześniej każdy z kupujących.

Kiedy pożyczka od rodziny lub znajomego jest zwolniona z PCC?

Pożyczki od bliskich z I grupy podatkowej są zwolnione do 36 120 zł. Do tej grupy należą np. mąż lub żona, dzieci, wnuki i dalsi potomkowie, rodzice, dziadkowie i dalsi przodkowie, rodzeństwo, pasierb, ojczym, macocha, teściowie, zięć i synowa. Zwolnienie uwzględnia również adopcję i pieczę zastępczą, np. pożyczkę między osobą, która przebywała w rodzinie zastępczej, a osobą tworzącą tę rodzinę.

Limit liczysz osobno dla każdej osoby, od której pożyczasz. Dodaj kwotę nowej pożyczki do wcześniejszych pożyczek od tej samej osoby z roku zawarcia nowej umowy i pięciu poprzednich lat. Jeśli suma nie przekracza 36 120 zł, nie płacisz PCC i nie składasz PCC-3.

Pożyczka od rodziny ponad 36 120 zł

Pożyczka pieniężna ponad 36 120 zł także może być zwolniona. To zwolnienie obejmuje pożyczki od męża lub żony, dzieci, wnuków lub dalszych potomków, rodziców, dziadków lub dalszych przodków, rodzeństwa, pasierba, ojczyma albo macochy. Uwzględnia się także adopcję i pieczę zastępczą. Ze zwolnienia ponad limit nie skorzystasz przy pożyczce od teściów, zięcia lub synowej.

Aby nie zapłacić podatku, musisz spełnić oba warunki:

• złożyć PCC-3 w ciągu 14 dni od zawarcia umowy – nie musisz składać tego formularza, jeśli umowę sporządzono w formie aktu notarialnego,
• otrzymać pieniądze na własne konto i zachować dowód ich przekazania. Może to być rachunek płatniczy albo inny rachunek w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej (SKOK). Dopuszczalny jest też przekaz pocztowy.

Przekazanie pieniędzy w gotówce nie spełnia drugiego warunku. Szczegóły rozliczenia i zwolnienia opisujemy w poradniku o pożyczce od rodziny.

Pożyczka od znajomego

Pożyczka od znajomego jest zwolniona, jeśli jej kwota lub wartość nie przekracza 1000 zł. Nowy limit 3000 zł dla sprzedaży rzeczy nie zmienia limitu dotyczącego pożyczek.

Kiedy osoba z niepełnosprawnością nie płaci PCC od zakupu?

Ze zwolnienia możesz skorzystać przy zakupie na własne potrzeby samochodu osobowego, motocykla, motoroweru, wózka inwalidzkiego lub sprzętu rehabilitacyjnego. Przysługuje ono osobom ze znacznym albo umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, niezależnie od rodzaju schorzenia. Przy lekkim stopniu warunkiem są schorzenia narządów ruchu.

Ile wynosi podatek PCC?

Podstawowa stawka PCC przy zakupie samochodu, innej rzeczy ruchomej lub nieruchomości wynosi 2%. Od pożyczki płacisz 0,5%, o ile nie przysługuje zwolnienie. Stawkę dobierasz do rodzaju umowy:

Użytkowanie wieczyste to prawo do korzystania z gruntu należącego do państwa lub samorządu. Kupując to prawo, nie stajesz się właścicielem samego gruntu.

Stawka 2% dotyczy też przejęcia własności rzeczy przy zamianie, umowie dożywocia, darowiźnie objętej PCC, podziale spadku lub zniesieniu współwłasności. Obejmuje także wymienione w ustawie prawa do gruntów i lokali, np. użytkowanie wieczyste. Przy innych prawach majątkowych stawka wynosi 1%.

Stawka 6% przy zakupie kolejnych mieszkań

Przy zakupie co najmniej sześciu mieszkań lub udziałów w nich 6% PCC obejmuje szósty i każdy kolejny lokal, jeśli spełnione są łącznie trzy warunki:

• mieszkania stanowią odrębne nieruchomości – każde jest osobnym przedmiotem własności,
• mieszkania znajdują się w jednym lub kilku budynkach stojących na tym samym gruncie, stanowiącym jedną nieruchomość gruntową,
• sprzedaż mieszkań jest opodatkowana VAT.

Liczą się także wcześniejsze zakupy. Jeśli masz już pięć takich mieszkań lub udziały w pięciu takich mieszkaniach, zakup następnego jest objęty stawką 6%. Gdy mieszkanie kupuje kilka osób, wystarczy, że warunki zastosowania tej stawki spełnia jedna z nich.

Jak obliczyć PCC od zakupu i pożyczki?

Przy sprzedaży pomnóż wartość rynkową rzeczy lub prawa przez właściwą stawkę. Wartość ustalasz na dzień zawarcia umowy, na podstawie cen podobnych rzeczy, z uwzględnieniem miejsca, stanu i stopnia zużycia. Przy samochodzie porównaj auta o podobnym roczniku, wyposażeniu i stanie technicznym. Zachowaj dokumenty potwierdzające uszkodzenia, jeśli obniżają wartość auta.

Przykład. Kupujesz od osoby prywatnej samochód o wartości rynkowej 25 000 zł i nie przysługuje ci zwolnienie. Podatek wynosi 25 000 zł × 2% = 500 zł. Jeżeli zapłacisz za auto 23 000 zł, ale jego wartość rynkowa nadal wynosi 25 000 zł, PCC nadal liczysz od 25 000 zł.

Jeśli urząd skarbowy uzna podaną wartość za nieprawidłową, wezwie cię do jej podania lub poprawienia. Na odpowiedź wyznaczy co najmniej 14 dni od doręczenia wezwania. Urząd może też powołać biegłego, czyli specjalistę, który wyceni rzecz. Jeśli wartość ustalona na podstawie jego opinii różni się o ponad 33% od podanej przez ciebie, zapłacisz za tę opinię.

Przekroczenie limitu przy zakupie rzeczy

Kupujesz 3 listopada 2026 r. od osoby prywatnej rower o wartości rynkowej 4000 zł. Podatek to 4000 zł × 2% = 80 zł. Nie odejmujesz limitu 3000 zł.

Pożyczka i inne umowy

PCC od pożyczki obliczasz od pożyczonej kwoty lub wartości pożyczonych rzeczy. Jeśli pożyczasz od znajomego 10 000 zł i nie korzystasz ze zwolnienia, PCC wynosi 10 000 zł × 0,5% = 50 zł.

Kwotę, od której liczysz podatek, oraz sam podatek zaokrąglasz do pełnych złotych: końcówki poniżej 50 groszy pomijasz, a od 50 groszy zaokrąglasz w górę.

Przy zamianie dwóch samochodów PCC liczysz od wartości droższego auta. Przy zamianie mieszkań będących odrębną własnością lub spółdzielczych własnościowych praw do mieszkań liczysz podatek od różnicy ich wartości rynkowych.

Podział spadku ze spłatą

Przy podziale spadku ze spłatą PCC obliczasz od wartości majątku otrzymanego ponad twój dotychczasowy udział. Przykładowo, jeśli przejmujesz całe odziedziczone mieszkanie i spłacasz pozostałych spadkobierców, liczysz podatek od wartości części przejmowanej od nich. Sama wysokość spłaty nie wyznacza automatycznie kwoty, od której obliczasz PCC.

Kiedy złożyć PCC-3 i zapłacić podatek?

Przy zwykłej umowie sprzedaży lub pożyczki masz co do zasady 14 dni od zawarcia umowy na złożenie PCC-3 i zapłatę podatku. Sam obliczasz należną kwotę i wysyłasz formularz, bez wezwania urzędu. Inaczej rozlicza się umowy sporządzane przez notariusza oraz umowy wykazywane zbiorczo na PCC-4 – opisujemy je poniżej.

Dnia zawarcia umowy nie wliczasz do terminu. Jeśli zawrzesz ją 3 listopada 2026 r., termin upływa 17 listopada. Gdy ostatni dzień wypada w sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, termin przesuwa się na najbliższy dzień, który nie jest sobotą ani dniem wolnym.

Wysłanie deklaracji i zapłata

PCC-3 możesz złożyć online w e-Urzędzie Skarbowym albo na papierze. Jeśli sam kupujesz samochód w Polsce, składasz formularz do urzędu skarbowego obsługującego twoje miejsce zamieszkania. Podatek wpłać na rachunek tego urzędu przeznaczony do PCC. Nie używaj indywidualnego mikrorachunku, na który wpłaca się PIT.

Jeśli kupujecie wspólnie samochód, płacicie jeden podatek od zakupu. Każdy z was odpowiada jednak za zapłatę całego PCC: urząd może żądać niezapłaconej kwoty od dowolnego z kupujących. Gdy jeden z was zapłaci całość, pozostali nie płacą ponownie. To odpowiedzialność solidarna. Dane jednej osoby podajecie w PCC-3, a pozostałych w załącznikach PCC-3/A. Zobacz, jak wypełnić PCC-3 i kiedy dołączyć PCC-3/A.

Zbiorcza deklaracja PCC-4

PCC-4 pozwala rozliczyć kilka umów na jednym formularzu za cały miesiąc. Możesz z niego skorzystać, jeśli w tym miesiącu zawrzesz co najmniej trzy umowy pożyczki lub sprzedaży rzeczy ruchomych albo praw majątkowych. Ostatnią z tych trzech umów musisz zawrzeć przed upływem 14 dni od pierwszej. Wtedy formularz składasz i podatek płacisz do 7. dnia następnego miesiąca.

Kiedy urząd może naliczyć 20% PCC od pożyczki?

Samo spóźnienie z PCC-3 nie oznacza automatycznie stawki 20%. Ta stawka dotyczy sytuacji, gdy podczas sprawdzania twojej sprawy przez urząd wskażesz pożyczkę, od której należało zapłacić PCC, ale podatek nie został zapłacony. Możesz np. wskazać pożyczkę, aby wyjaśnić, skąd masz pieniądze. Musi się to odbywać przed organem podatkowym w trakcie czynności sprawdzających, kontroli podatkowej lub celno-skarbowej albo postępowania podatkowego.

Stawka 20% dotyczy też wskazania urzędowi w trakcie takich czynności pożyczki pieniężnej od najbliższej rodziny ponad limit 36 120 zł, jeśli nie masz dowodu otrzymania pieniędzy na własny rachunek lub przekazem pocztowym. Dlatego zachowaj potwierdzenie przekazania pieniędzy. Samo zapewnienie, że pożyczka pochodzi od rodzica, nie zastępuje tego dokumentu.