Co to jest zasiłek celowy?
Zasiłek celowy to pieniądze z pomocy społecznej na niezbędną potrzebę życiową. Przyznaje go gmina, a w praktyce ośrodek pomocy społecznej (OPS, MOPS, GOPS) albo centrum usług społecznych. Nie wyrównuje on brakującego dochodu, jak zasiłek okresowy, tylko pomaga pokryć konkretny wydatek – w części albo w całości.
Ustawa o pomocy społecznej wymienia przykładowe wydatki, na które możesz dostać zasiłek celowy:
- żywność, w tym środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego,
- leki, wyroby medyczne i leczenie,
- ogrzewanie, w tym opał,
- odzież i niezbędne przedmioty użytku domowego,
- drobne remonty i naprawy w mieszkaniu,
- koszty pogrzebu.
Osobom bezdomnym i innym osobom bez dochodu, które nie mogą uzyskać leczenia finansowanego ze środków publicznych, gmina może przyznać zasiłek celowy na koszty leczenia. Zasiłek może mieć też formę biletu kredytowanego – wtedy zamiast pieniędzy dostajesz bilet na przejazd.
Zasiłek celowy jest świadczeniem uznaniowym. Ustawa mówi, że „może być przyznany”, więc nawet gdy spełniasz warunki, nie masz gwarancji, że go dostaniesz ani w jakiej kwocie.
Nie myl zasiłku celowego z zasiłkiem okresowym i stałym. Zasiłek okresowy dostajesz przez pewien czas, w miesięcznych kwotach, gdy Twój dochód jest niższy od kryterium, np. z powodu długotrwałej choroby, niepełnosprawności albo bezrobocia. Zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie niezdolnej do pracy z powodu wieku albo całkowicie niezdolnej do pracy, której dochód jest niższy od kryterium – w rodzinie także dochód na osobę musi być niższy. Więcej przeczytasz w poradniku o zasiłku stałym.
Kto może dostać zasiłek celowy?
O zasiłek celowy możesz się starać, gdy spełniasz jednocześnie dwa warunki:
- Twój dochód nie przekracza kryterium dochodowego,
- jesteś w trudnej sytuacji z co najmniej jednego powodu wymienionego w ustawie albo z innej ważnej przyczyny.
Kryteria dochodowe obowiązują od 1 stycznia 2025 r.:
| Sytuacja | Dochód nie może przekroczyć |
|---|---|
| Osoba samotnie gospodarująca, czyli prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe | 1010 zł miesięcznie |
| Osoba w rodzinie | 823 zł miesięcznie na osobę |
| Cała rodzina | 823 zł × liczba osób w rodzinie, np. 3292 zł przy 4 osobach |
Rodzina to w tej ustawie osoby spokrewnione albo niespokrewnione, które pozostają w faktycznym związku, mieszkają razem i razem gospodarują. Kryteria są weryfikowane co 3 lata. Rada gminy może w uchwale podwyższyć progi uprawniające do zasiłku celowego i okresowego – zapytaj w swoim ośrodku, czy u Ciebie są wyższe.
Drugi warunek to co najmniej jeden z powodów wymienionych w ustawie:
- sieroctwo, bezdomność albo bezrobocie,
- niepełnosprawność albo długotrwała lub ciężka choroba,
- przemoc domowa albo potrzeba ochrony ofiar handlu ludźmi,
- potrzeba ochrony macierzyństwa lub wielodzietności,
- bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia domu, zwłaszcza w rodzinie niepełnej lub wielodzietnej,
- alkoholizm lub narkomania,
- trudności w przystosowaniu się do życia po wyjściu z zakładu karnego,
- trudności w integracji cudzoziemca, który ma w Polsce status uchodźcy, ochronę uzupełniającą albo zezwolenie na pobyt czasowy z określonych powodów,
- zdarzenie losowe, sytuacja kryzysowa, klęska żywiołowa lub ekologiczna,
- inna okoliczność, która uzasadnia pomoc.
Zasiłek mogą dostać obywatele polscy, którzy mieszkają i przebywają w Polsce. Mogą go dostać też niektórzy cudzoziemcy, np. mieszkający w Polsce z zezwoleniem na pobyt stały albo ze statusem uchodźcy, a także np. obywatele innych państw Unii Europejskiej z prawem pobytu w Polsce.
Jak ośrodek liczy Twój dochód?
Zwykle liczy się dochód z miesiąca przed złożeniem wniosku. Jeśli straciłeś dochód, np. pracę, liczy się dochód z miesiąca, w którym składasz wniosek. Ośrodek sumuje wszystkie przychody, bez względu na ich źródło, i odejmuje od nich:
- podatek dochodowy i koszty uzyskania przychodu,
- składki na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenia społeczne,
- alimenty, które płacisz na inne osoby.
Do dochodu nie wlicza się m.in.:
- zasiłku celowego i jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego,
- świadczenia wychowawczego 800 plus i świadczeń „aktywny rodzic”,
- pomocy materialnej dla uczniów o charakterze socjalnym albo motywacyjnym, np. stypendium szkolnego,
- wartości świadczeń w naturze,
- dochodu z gospodarstwa rolnego o powierzchni poniżej 1 ha przeliczeniowego.
Jednorazowy dochód, np. odprawę, uzyskany w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku albo w czasie pobierania pomocy, ośrodek dzieli na 12 równych części, licząc od miesiąca wypłaty. Dotyczy to dochodu wyższego niż pięciokrotność kryterium osoby samotnie gospodarującej, a w rodzinie – pięciokrotność kryterium całej rodziny. Dochód wypłacony jednorazowo za dłuższy okres, np. wyrównanie, ośrodek uwzględnia przez okres, za który go dostałeś.
Przykład. Pani Ewa mieszka z mężem i dwójką dzieci. We wrześniu składa wniosek o zasiłek celowy na leki dla męża, który ciężko choruje. W sierpniu rodzina miała 3200 zł dochodu po odliczeniu podatku i składek. Dostała też 1600 zł z 800 plus, ale tej kwoty się nie wlicza. Dochód na osobę wynosi 800 zł (3200 zł : 4), czyli mniej niż 823 zł. Rodzina spełnia kryterium dochodowe, a ciężka choroba męża to powód z ustawy.
Jak liczy się dochód z firmy i gospodarstwa rolnego?
Prowadzisz firmę na skali podatkowej albo podatku liniowym? Ośrodek bierze dane z zeznania za poprzedni rok: przychód z firmy minus koszty, należny podatek, składki zdrowotne związane z firmą i składki społeczne odliczone od dochodu (niezaliczone do kosztów). Tak ustalony roczny dochód dzieli przez liczbę miesięcy, w których prowadziłeś firmę. Jeśli masz też inne dochody albo rozliczasz się z małżonkiem, ośrodek odejmuje tylko tę część podatku, która przypada na firmę. Dane potwierdzasz zaświadczeniem z urzędu skarbowego.
Przy ryczałcie i karcie podatkowej liczy się dochód, który podasz w oświadczeniu. Dołączasz do niego zaświadczenie z urzędu skarbowego o formie opodatkowania i dowód opłacenia składek ZUS. Na podstawie oświadczenia liczy się też dochód z firmy na skali albo podatku liniowym, jeśli w poprzednim roku jej nie prowadziłeś.
Z gospodarstwa rolnego przyjmuje się 459 zł dochodu miesięcznie z 1 ha przeliczeniowego. Dochód z firmy, z gospodarstwa i z innych źródeł się sumuje.
Kiedy dostaniesz zasiłek celowy przy wyższym dochodzie?
W kilku sytuacjach zasiłek celowy możesz dostać mimo dochodu wyższego niż kryterium.
Zdarzenie losowe albo klęska. Po pożarze, powodzi albo innym zdarzeniu losowym, klęsce żywiołowej lub ekologicznej gmina może przyznać zasiłek na pokrycie strat bez względu na dochód. Taki zasiłek może też nie podlegać zwrotowi.
Pogrzeb. Na koszty pogrzebu możesz dostać zwykły zasiłek celowy, jeśli spełniasz kryterium dochodowe. Osobny zasiłek bez względu na dochód może dostać osoba, która płaci za pogrzeb. Warunek: po zmarłym nie przysługuje zasiłek pogrzebowy albo koszty są nadzwyczajne, trudne do przewidzenia i nie da się ich pokryć z zasiłku pogrzebowego. Zasiłku nie dostaniesz, jeśli po zmarłym wypłacono świadczenie od innej instytucji albo osoby – nie liczy się do tego zasiłek pogrzebowy.
Kontrakt socjalny. To pisemna umowa z ośrodkiem o wspólnym wychodzeniu z trudnej sytuacji. Jeśli w trakcie kontraktu podejmiesz zatrudnienie albo założysz firmę, zasiłek celowy przyznany w ramach kontraktu może być wypłacany bez względu na dochód jeszcze przez najwyżej 2 miesiące.
Szczególnie uzasadniony przypadek. Gmina może przyznać zwykły zasiłek celowy pod warunkiem zwrotu części albo całości kwoty. Może też przyznać bezzwrotny specjalny zasiłek celowy – opisujemy go niżej.
Posiłek albo żywność. W rządowym programie „Posiłek w szkole i w domu” na lata 2024–2028 próg dochodu wynosi 200% kryterium. Gmina, która realizuje program, może przyznać zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności przy dochodzie do 2020 zł (osoba samotnie gospodarująca) albo do 1646 zł na osobę w rodzinie. Pozostałe warunki pomocy społecznej, w tym powód z ustawy, nadal obowiązują.
Czym jest specjalny zasiłek celowy?
Specjalny zasiłek celowy to pomoc dla osoby albo rodziny, której dochód przekracza kryterium dochodowe. Gmina może go przyznać tylko w szczególnie uzasadnionym przypadku. Ustawa nie wyjaśnia, co to znaczy – ośrodek ocenia każdą sytuację osobno. Specjalnego zasiłku celowego nie trzeba oddawać.
Specjalny zasiłek może wynieść najwyżej tyle, ile kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej albo rodziny. Przy kryteriach obowiązujących od 1 stycznia 2025 r. to:
| Gospodarstwo domowe | Najwyższy specjalny zasiłek celowy |
|---|---|
| Osoba samotnie gospodarująca | 1010 zł |
| Rodzina 2-osobowa | 1646 zł |
| Rodzina 3-osobowa | 2469 zł |
| Rodzina 4-osobowa | 3292 zł |
| Rodzina 5-osobowa | 4115 zł |
Przyznawanie specjalnych zasiłków celowych nie należy do obowiązkowych zadań gminy. Pomoc musi też mieścić się w możliwościach pomocy społecznej w Twojej gminie.
Przykład. Gdyby rodzina pani Ewy miała 3500 zł dochodu (875 zł na osobę), przekroczyłaby kryterium – zakładamy, że gmina nie podwyższyła progów. Zasiłek na leki mogłaby wtedy dostać tylko w szczególnie uzasadnionym przypadku: zwykły zasiłek celowy pod warunkiem zwrotu albo bezzwrotny specjalny zasiłek celowy – najwyżej 3292 zł.
Ile wynosi zasiłek celowy?
Ustawa nie określa najniższej ani najwyższej kwoty zwykłego zasiłku celowego. Kwotę ustala się w decyzji. Rodzaj, forma i wysokość pomocy mają odpowiadać Twojej sytuacji. Twoje potrzeby ośrodek uwzględnia, jeśli odpowiadają celom pomocy społecznej i mieszczą się w jej możliwościach. Najwyższą kwotę ustawa wyznacza tylko przy specjalnym zasiłku celowym.
Zasady zasiłku celowego mogą się zmienić. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowało projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw (UD315 w wykazie prac legislacyjnych rządu, projekt z 26 marca 2026 r.). Projekt dopisuje nowe cele zasiłku: koszty transportu publicznego i ekonomicznego usamodzielnienia. Pozwala też wypłacić zasiłek jednorazowo albo w ratach przez najwyżej 1 rok kalendarzowy. Dodaje nowy powód pomocy – opiekę nad osobą, która potrzebuje wsparcia w samodzielnym funkcjonowaniu. Zmiany mają wejść w życie pierwszego dnia miesiąca po upływie 2 miesięcy od ogłoszenia ustawy. Projekt nie zawiera szczególnych przepisów przejściowych dotyczących zasiłków. Po uchwaleniu ustawy sprawdzimy jej ostateczne brzmienie i zasady stosowania zmian do spraw już rozpoczętych. Projekt nadal jest na etapie prac rządowych. Uzgodnienia międzyresortowe i konsultacje publiczne zakończyły się 30 kwietnia 2026 r. Według ministerstwa zgłoszone uwagi są analizowane. Poradnik opisuje obecne przepisy.
Jak złożyć wniosek o zasiłek celowy?
Wniosek składasz w ośrodku pomocy społecznej albo centrum usług społecznych w gminie, w której mieszkasz. Osoba bezdomna składa go w gminie, w której ostatnio była zameldowana na pobyt stały. W szczególnie uzasadnionej sytuacji, np. w sprawie, która nie może czekać, właściwa jest gmina, w której przebywasz. Wniosek może złożyć też inna osoba, np. ktoś z rodziny, za Twoją zgodą. Ośrodek może też udzielić pomocy z własnej inicjatywy.
Co dzieje się po złożeniu wniosku:
- Pracownik socjalny przeprowadza u Ciebie rodzinny wywiad środowiskowy. Sprawdza Twoją sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową. Może poprosić o oświadczenie o dochodach i majątku.
- Przedstawiasz dokumenty, np. dowód osobisty, zaświadczenia albo oświadczenia o dochodach, decyzję o emeryturze lub rencie, orzeczenie o niepełnosprawności. Przy zasiłku na pogrzeb przyznawanym bez względu na dochód przedstawiasz m.in. odpis aktu zgonu (przy martwym urodzeniu dziecka – odpis aktu urodzenia z adnotacją albo zaświadczenie lekarza lub położnej), dokument potwierdzający koszty pogrzebu, oświadczenia (np. że zmarły nie miał pieniędzy na pokrycie wyższych kosztów pogrzebu) i zobowiązanie do zwrotu zasiłku w określonych sytuacjach.
- Zasiłek przyznaje się w decyzji administracyjnej. Decyzji nie wymaga tylko przyznanie biletu kredytowanego.
- Od decyzji możesz się odwołać do samorządowego kolegium odwoławczego w ciągu 14 dni od jej doręczenia. Odwołanie składasz za pośrednictwem organu, który wydał decyzję.
Brak zgody na wywiad środowiskowy albo odmowa złożenia oświadczenia o dochodach i majątku to podstawa do odmowy zasiłku. Ośrodek może też odmówić pomocy albo ją ograniczyć, gdy nie współpracujesz z pracownikiem socjalnym, marnotrawisz przyznane świadczenia albo wydajesz je niezgodnie z celem. Może odmówić także wtedy, gdy masz duże oszczędności albo cenny majątek, np. nieruchomość, dzięki którym poradzisz sobie sam.
Kiedy trzeba oddać zasiłek?
Zasiłek celowy przyznany przy dochodzie w granicach kryterium zwykle jest bezzwrotny, podobnie jak specjalny zasiłek celowy. Zasiłek oddajesz w całości albo w części, gdy:
- gmina przyznała go pod warunkiem zwrotu, bo Twój dochód przekraczał kryterium,
- dostałeś zasiłek na pogrzeb przyznany bez względu na dochód, a potem otrzymałeś po zmarłym świadczenie od innej instytucji albo osoby (poza zasiłkiem pogrzebowym),
- dostałeś taki zasiłek na pogrzeb i jesteś spadkobiercą – wtedy oddajesz go ze spadku,
- zasiłek został pobrany nienależnie, np. podałeś nieprawdziwe informacje albo nie powiadomiłeś ośrodka o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej.
Zwykły zasiłek przyznany pod warunkiem zwrotu oddajesz, gdy dochód na osobę w Twojej rodzinie przekracza kryterium. Zasady zwrotu ustala rada gminy w uchwale. Zwrot zasiłku na pogrzeb i zasiłku pobranego nienależnie nie zależy od dochodu – dotyczy to także specjalnego zasiłku celowego pobranego nienależnie. Przy zasiłku na skutki zdarzenia losowego albo klęski ustawa pozwala przyznać go bez obowiązku zwrotu – czy zwrot jest wymagany, wynika z decyzji.
Czy zasiłek celowy jest opodatkowany?
Nie. Zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy to świadczenia z pomocy społecznej, a ustawa o PIT zwalnia je z podatku – bez limitu kwoty. To samo dotyczy innych świadczeń z pomocy społecznej, np. zasiłku stałego i okresowego. W praktyce oznacza to, że:
- ośrodek nie pobiera od zasiłku zaliczki na podatek,
- za zasiłek nie dostaniesz PIT-11 ani innej informacji o przychodach,
- nie wykazujesz zasiłku w zeznaniu rocznym – ani w PIT-37, ani w innym.
Jeśli masz też inne przychody, np. pensję albo emeryturę, rozliczasz je jak zwykle. Uważaj tylko na ulgi: jeśli zasiłek zwrócił Ci wydatek, który chcesz odliczyć w uldze rehabilitacyjnej (np. na leki), tej części nie odliczysz. Inne zwolnione świadczenia opisujemy w poradnikach o zasiłkach opodatkowanych i zwolnionych z PIT i o przychodach, których nie trzeba wykazywać w PIT.
Źródła:
- art. 3 ust. 3 i 4, art. 5, art. 5a, art. 6 pkt 6, 10, 11, 14 i 16, art. 7, art. 8 ust. 1–12, art. 9 ust. 1, art. 11, art. 12, art. 17 ust. 1 pkt 5–8 i ust. 2 pkt 1, art. 36–41, art. 96 ust. 2 i 4, art. 98, art. 101 ust. 1–3, art. 102, art. 106 ust. 1, 2 i 4 oraz art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 639);
- § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1044);
- art. 21 ust. 1 pkt 79, art. 26 ust. 7b oraz art. 42a ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych;
- art. 17 pkt 1, art. 127 § 1 i 2 oraz art. 129 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691);
- pkt III.1.1 i III.2.1 załącznika do uchwały nr 149 Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2023 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu „Posiłek w szkole i w domu” na lata 2024–2028 (M.P. z 2023 r. poz. 881, ze zm.);
- Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw (UD315), projekt z dnia 26 marca 2026 r., legislacja.gov.pl [dokument elektroniczny, dostęp: 08.10.2026];
- Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, P43 – Uporządkowanie systemu świadczeń społecznych, stan realizacji na 30 czerwca 2026 r., gov.pl [dokument elektroniczny, dostęp: 08.10.2026].
