Czym jest podatek od spadków i darowizn?
Podatek od spadków i darowizn to osobny podatek – nie rozliczasz go w rocznym PIT. Płaci go osoba, która coś dostaje: obdarowany, spadkobierca albo inny nabywca.
Podatek obejmuje też m.in. zapis i polecenie w testamencie, zachowek, nieodpłatne zniesienie współwłasności i pieniądze wypłacone z dyspozycji wkładem na wypadek śmierci.
Podatek zwykle dotyczy majątku w Polsce. Od majątku za granicą płacisz go wtedy, gdy w chwili śmierci spadkodawcy albo zawarcia umowy darowizny byłeś obywatelem polskim albo miałeś w Polsce miejsce stałego pobytu.
Nie myl tego podatku z odliczeniem darowizny w PIT. Jeśli to Ty przekazujesz darowiznę, np. organizacji pożytku publicznego, możesz ją odliczyć – więcej w poradniku o odliczeniu darowizny w PIT.
Kiedy najbliższa rodzina nie płaci podatku?
Najbliższa rodzina może dostać darowiznę albo spadek bez podatku – bez względu na wartość. Należą do niej:
- małżonek,
- dzieci, wnuki, prawnuki i dalsi potomkowie (zstępni),
- rodzice, dziadkowie, pradziadkowie i dalsi przodkowie (wstępni),
- rodzeństwo,
- pasierb, ojczym i macocha.
Za dzieci i rodziców uważa się też osoby przysposobione i przysposabiające. Za zstępnych uważa się także osoby, które są albo były w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej albo regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej. Za wstępnych – osoby, które tworzą rodzinę zastępczą, prowadzą rodzinny dom dziecka albo pracują z dziećmi w takiej placówce.
Zięć, synowa i teściowie nie należą do najbliższej rodziny w tym znaczeniu. Są w I grupie podatkowej, ale płacą podatek od nadwyżki ponad kwotę wolną 36 120 zł.
Zwolnienie nie działa automatycznie. Musisz spełnić warunki:
- Zgłoszenie SD-Z2. Zgłaszasz darowiznę albo spadek w urzędzie skarbowym w ciągu 6 miesięcy.
- Pieniądze na rachunek. Darowiznę pieniędzy dostajesz na swój rachunek – w banku, w SKOK albo inny rachunek płatniczy – albo przekazem pocztowym i masz na to potwierdzenie. Dotyczy to darowizny, która razem z tym, co dostałeś wcześniej od tej osoby w tym roku i w 5 poprzednich latach, przekracza 36 120 zł.
- Obywatelstwo albo miejsce zamieszkania. W chwili nabycia masz obywatelstwo polskie, innego kraju UE albo Islandii, Liechtensteinu lub Norwegii – albo mieszkasz w jednym z tych krajów.
Jeśli spadkodawca zmarł przed 1 stycznia 2007 r., zwolnienie dla najbliższej rodziny nie przysługuje.
Nie złożysz SD-Z2 w terminie, a urząd nie przywróci Ci terminu? Albo dostaniesz pieniądze gotówką do ręki, choć razem z wcześniejszymi darowiznami od tej osoby przekraczają 36 120 zł? Wtedy nie masz zwolnienia. Rozliczasz się jak I grupa podatkowa – zwykle płacisz podatek od nadwyżki ponad 36 120 zł.
Do kiedy złożyć zgłoszenie SD-Z2?
Na zgłoszenie masz 6 miesięcy. Od którego dnia je liczysz, zależy od tego, co dostałeś, np.:
- darowizna bez aktu notarialnego – od dnia, w którym ją dostałeś, np. pieniądze wpłynęły na Twoje konto,
- spadek – od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego,
- zachowek – od dnia, w którym go dostałeś,
- pieniądze z dyspozycji wkładem na wypadek śmierci – od dnia śmierci właściciela konta.
Zgłoszenia nie składasz, gdy:
- to, co dostałeś od tej samej osoby albo po niej w tym roku i w 5 poprzednich latach, łącznie nie przekracza 36 120 zł,
- umowę darowizny zawarto w formie aktu notarialnego albo w tej formie oświadczenie złożyła jedna ze stron – np. przy darowiźnie mieszkania.
Przy spadku SD-Z2 składasz także wtedy, gdy notariusz sporządził akt poświadczenia dziedziczenia.
Spóźnienie. Jeśli o nabyciu dowiedziałeś się dopiero po terminie – np. o koncie zmarłego w innym banku – masz 6 miesięcy od dnia, w którym się dowiedziałeś. Musisz wiarygodnie wyjaśnić, że wcześniej o nim nie wiedziałeś. Od 7 stycznia 2026 r. możesz też poprosić urząd o przywrócenie terminu, jeśli spóźnienie nie było Twoją winą. Nie dotyczy to terminów, które minęły przed tą datą. Wniosek składasz w ciągu 7 dni od dnia, w którym przyczyna spóźnienia ustała, razem ze zgłoszeniem.
Gdy terminu nie dotrzymasz, w ciągu miesiąca po jego upływie składasz zeznanie SD-3. Jeśli urząd odmówił przywrócenia terminu, masz na SD-3 miesiąc od dnia, w którym odmowa stała się ostateczna.
Co wpisujesz w SD-Z2 i gdzie je złożyć?
W zgłoszeniu SD-Z2 (wzór 6) wskazujesz urząd i cel złożenia – zgłoszenie albo korekta. Podajesz swoje dane oraz dane i ostatni adres darczyńcy albo zmarłego (przy zachowku, zapisie i poleceniu testamentowym – zmarłego). Wpisujesz datę nabycia, datę powstania obowiązku podatkowego, tytuł nabycia i dokument, który je potwierdza, np. umowę albo postanowienie sądu. Potem opisujesz, co dostałeś – według stanu z dnia nabycia – oraz podajesz swój udział, położenie i wartość rynkową udziału z dnia powstania obowiązku podatkowego. Na koniec stopień pokrewieństwa, a przy darowiźnie pieniędzy – sposób przekazania: rachunek w banku, w SKOK, inny rachunek płatniczy albo przekaz pocztowy.
Każdy, kto coś dostał, składa własne SD-Z2 – np. każde z rodzeństwa dziedziczącego po rodzicu. Zgłoszenie złożysz przez internet, np. w e-Urzędzie Skarbowym, albo na papierze – w urzędzie lub pocztą.
Urząd skarbowy wybierasz zwykle:
- według położenia nieruchomości – gdy dostajesz np. mieszkanie, dom albo działkę,
- według ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego – przy spadku bez nieruchomości,
- według Twojego miejsca zamieszkania – przy darowiźnie bez nieruchomości i przy majątku za granicą.
Jaka jest kwota wolna od podatku od spadków i darowizn?
Jeśli nie należysz do najbliższej rodziny albo nie spełnisz warunków zwolnienia, zwykle płacisz podatek od nadwyżki ponad kwotę wolną. Jej wysokość zależy od grupy podatkowej.
| Grupa | Kto do niej należy | Kwota wolna |
|---|---|---|
| I grupa | małżonek, dzieci, wnuki i dalsi zstępni, rodzice, dziadkowie i dalsi wstępni, pasierb, zięć, synowa, rodzeństwo, ojczym, macocha, teściowie | 36 120 zł |
| II grupa | zstępni rodzeństwa (np. bratanek, siostrzenica), rodzeństwo rodziców (ciocia, wujek), zstępni i małżonkowie pasierbów, małżonkowie rodzeństwa, rodzeństwo małżonka, małżonkowie rodzeństwa małżonka, małżonkowie innych zstępnych (np. mąż wnuczki) | 27 090 zł |
| III grupa | pozostałe osoby, np. kuzyn, partner bez ślubu, przyjaciel | 5 733 zł |
Kwotę wolną liczysz osobno dla każdej osoby, od której coś dostałeś albo po której dziedziczysz, np. mamy i taty. Do ostatniej darowizny albo spadku doliczasz wszystko, co dostałeś od tej osoby w tym roku i w 5 poprzednich latach. Jeśli łączna wartość nie przekracza kwoty wolnej, nie płacisz podatku i nie składasz zeznania.
Przykład. Trzy lata temu pani Anna dostała od mamy 20 000 zł. W tym roku mama przelała jej na konto kolejne 30 000 zł. Razem to 50 000 zł, więc pani Anna musi zgłosić darowiznę na SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy od wpływu pieniędzy. Gdyby dostała te 30 000 zł gotówką do ręki, zapłaciłaby podatek jak I grupa: od nadwyżki 13 880 zł, czyli ok. 457 zł.
Ile wynosi podatek od spadków i darowizn?
| Nadwyżka ponad kwotę wolną | I grupa | II grupa | III grupa |
|---|---|---|---|
| do 11 833 zł | 3% | 7% | 12% |
| ponad 11 833 zł do 23 665 zł | 355 zł + 5% nadwyżki ponad 11 833 zł | 828,40 zł + 9% nadwyżki ponad 11 833 zł | 1 420 zł + 16% nadwyżki ponad 11 833 zł |
| ponad 23 665 zł | 946,60 zł + 7% nadwyżki ponad 23 665 zł | 1 893,30 zł + 12% nadwyżki ponad 23 665 zł | 3 313,20 zł + 20% nadwyżki ponad 23 665 zł |
Podatek od spadku albo darowizny liczysz w trzech krokach:
- Ustal wartość rynkową tego, co dostałeś, i odejmij długi i ciężary.
- Dolicz to, co dostałeś od tej osoby w tym roku i w 5 poprzednich latach, i odejmij kwotę wolną.
- Od nadwyżki policz podatek według tabeli. Odejmij podatek przypadający na wcześniejsze opodatkowane nabycia od tej osoby.
Przykład. Pan Tomasz dostał od wujka – brata swojego ojca – 60 000 zł. Wcześniej nic od niego nie dostawał. Jest w II grupie podatkowej. Nadwyżka ponad kwotę wolną to 32 910 zł (60 000 zł – 27 090 zł). Podatek: 1 893,30 zł + 12% z 9 245 zł (32 910 zł – 23 665 zł), czyli 3 002,70 zł. Po zaokrągleniu pan Tomasz zapłaci 3 003 zł.
Nie zgłosiłeś darowizny, od której należał się podatek, i go nie zapłaciłeś, a powołujesz się na nią dopiero w czasie czynności sprawdzających, postępowania podatkowego albo kontroli podatkowej lub celno-skarbowej – np. gdy urząd pyta, skąd masz pieniądze? Wtedy zapłacisz podatek według stawki 20%.
Kiedy składasz zeznanie SD-3 i jak płacisz podatek?
Zeznanie SD-3 składasz, gdy nie masz zwolnienia, a wartość przekracza kwotę wolną – także wtedy, gdy podatek obniży albo wyzeruje ulga mieszkaniowa do 110 m². Termin to miesiąc od dnia powstania obowiązku podatkowego, np. od otrzymania darowizny albo od uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.
- Do zeznania dołączasz dokumenty, które wpływają na wartość do opodatkowania – np. umowę, postanowienie sądu, rachunki za pogrzeb i dokumenty o długach.
- Podatek ustala urząd skarbowy w decyzji. Płacisz go w ciągu 14 dni od dnia jej doręczenia.
- Gdy później znajdziesz rzeczy, których nie wykazałeś, składasz korektę w ciągu 14 dni od dnia, w którym się o nich dowiedziałeś.
- Zeznania nie składasz, gdy podatek pobrał notariusz.
O czym pamiętać przy darowiźnie?
Darowiznę mieszkania, domu albo działki zawierasz w formie aktu notarialnego – inaczej nie przeniesiesz własności nieruchomości. Notariusz pobiera wtedy należny podatek i wpłaca go do urzędu. Ty nie składasz SD-3, a najbliższa rodzina nie składa SD-Z2.
Pieniądze i rzeczy ruchome, np. samochód, możesz podarować bez notariusza. Taka umowa jest ważna, gdy darczyńca przekaże Ci to, co obiecał. Wtedy też powstaje obowiązek podatkowy.
Jeśli razem z darowizną przejmujesz długi, ciężary albo zobowiązania darczyńcy, w tej części płacisz podatek od czynności cywilnoprawnych – więcej w poradniku o PCC-3 i PCC-3/A.
Darowizna na usuwanie skutków powodzi z września 2024 r. jest zwolniona, jeśli w 2026 r. przeznaczysz ją na ten cel w gminach z rządowego wykazu gmin powodziowych. Część darowizny, której nie przeznaczysz na ten cel do końca 2026 r., wykazujesz w SD-3 do 31 stycznia 2027 r.
O czym pamiętać przy spadku?
Przy spadku terminy na SD-Z2 i SD-3 liczysz od dnia opisanego wyżej przy SD-Z2. Gdy nabycie spadku stwierdził za granicą organ inny niż sąd – od dnia wydania jego dokumentu.
Od wartości spadku odejmujesz długi zmarłego i ciężary spadku. Są to m.in.:
- koszty leczenia i opieki w ostatniej chorobie, jeśli zmarły nie pokrył ich za życia ze swojego majątku,
- koszty pogrzebu z nagrobkiem – w granicach zwyczaju i w części niepokrytej z majątku zmarłego, z zasiłku pogrzebowego ani w inny sposób,
- koszty postępowania spadkowego i wynagrodzenie wykonawcy testamentu,
- wypłacony zachowek, zapisy zwykłe do wykonania i wykonane polecenia z testamentu.
Bez podatku od spadków i darowizn dziedziczysz m.in.:
- pieniądze z IKE, IKZE, OFE, PPK i pracowniczego programu emerytalnego oraz składki z subkonta w ZUS,
- prawa autorskie i pokrewne oraz prawa do wynalazków, znaków towarowych i wzorów zdobniczych,
- wyposażenie mieszkania, pościel, odzież, bieliznę i narzędzia pracy do użytku w domu – w I i II grupie.
Osoba spoza najbliższej rodziny może odziedziczyć firmę zmarłego bez podatku, jeśli zgłosi ją na SD-ZP w ciągu 6 miesięcy i będzie ją prowadzić co najmniej 2 lata od dnia nabycia (warunek obywatelstwa albo miejsca zamieszkania też obowiązuje). Długów i ciężarów tej firmy nie odliczysz wtedy od reszty spadku. Spłaty i dopłaty przy dziale spadku podlegają podatkowi od czynności cywilnoprawnych.
Które pieniądze z konta zmarłego wchodzą do spadku – np. przy wspólnym koncie małżonków – wyjaśniamy w artykule o skutkach śmierci członka rodziny w podatku od spadków i darowizn.
Jak działa ulga mieszkaniowa do 110 m²?
Gdy dostajesz mieszkanie (także spółdzielcze własnościowe) albo dom, nie wliczasz do podstawy opodatkowania wartości do 110 m² powierzchni użytkowej. Przy udziale ulga działa proporcjonalnie. Nie obejmuje gruntu. Przysługuje:
- w I grupie – przy darowiźnie, spadku, zapisie i poleceniu,
- w II grupie – przy spadku, zapisie i poleceniu w testamencie,
- w III grupie – przy spadku, zapisie i poleceniu w testamencie, jeśli opiekowałeś się zmarłym, który tej opieki wymagał, na podstawie pisemnej umowy – co najmniej 2 lata od notarialnego poświadczenia podpisów.
Warunki, które spełniasz łącznie:
- obywatelstwo albo miejsce zamieszkania takie jak przy zwolnieniu dla najbliższej rodziny,
- nie jesteś jedynym właścicielem innego mieszkania ani domu – albo w ciągu 6 miesięcy przekażesz je swoim zstępnym, Skarbowi Państwa lub gminie,
- nie masz spółdzielczego prawa do lokalu ani prawa do domu albo lokalu z przydziału spółdzielni – albo w ciągu 6 miesięcy przekażesz je zstępnym lub spółdzielni,
- nie jesteś najemcą mieszkania ani domu – albo w ciągu 6 miesięcy rozwiążesz umowę najmu,
- przez 5 lat mieszkasz w otrzymanym mieszkaniu albo domu, masz w nim meldunek na pobyt stały i go nie zbywasz, np. nie sprzedajesz ani nie darowujesz.
6 miesięcy liczysz od złożenia zeznania SD-3 albo od zawarcia umowy darowizny w formie aktu notarialnego. Od tego dnia biegnie też 5 lat, jeśli już tam mieszkasz z meldunkiem. Jeśli nie – masz rok na zamieszkanie i meldunek, a 5 lat liczysz od dnia, w którym mieszkasz tam z meldunkiem. Zbycie przed upływem 5 lat odbiera ulgę. Są jednak wyjątki, np. sprzedaż udziału innemu spadkobiercy albo obdarowanemu.
Czy spadek albo darowiznę wykazujesz w PIT?
Nie. Spadek i darowizna podlegają podatkowi od spadków i darowizn, więc nie wpisujesz ich do PIT – ani do PIT-37, ani do PIT-36. Więcej przeczytasz w poradniku o przychodach, których nie trzeba wykazywać w PIT.
PIT może pojawić się później – gdy sprzedasz odziedziczone albo podarowane mieszkanie, dom albo działkę przed upływem 5 lat. Przy darowiźnie liczysz je od końca roku, w którym ją dostałeś. Przy spadku – od końca roku, w którym zmarły nabył albo wybudował nieruchomość.
Składasz wtedy zeznanie PIT-39. Od dochodu płacisz 19% podatku. Dochód jest zwolniony, jeśli przychód ze sprzedaży wydasz na własne cele mieszkaniowe od dnia sprzedaży do końca trzeciego roku po roku sprzedaży – w całości albo proporcjonalnie do wydanej części. Kosztem są m.in. nakłady udokumentowane fakturami i zapłacony podatek od spadków i darowizn, a przy spadku także wydatki zmarłego na zakup albo budowę i spłacone przez Ciebie długi spadkowe – w części przypadającej na sprzedaną nieruchomość.
Źródła:
- art. 1–3, art. 4 ust. 1 pkt 9 i ust. 4, art. 4a–4c, art. 6, art. 7, art. 9, art. 14–16, art. 17a, art. 18 i art. 19a–19b ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 478 ze zm.);
- § 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 czerwca 2023 r. w sprawie ustalenia kwot (…) oraz skal podatkowych, według których oblicza się ten podatek (Dz.U. z 2023 r. poz. 1226);
- art. 21 § 1 pkt 2, art. 47 § 1, art. 63 § 1 i art. 162 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa;
- art. 158, art. 890 § 1 i art. 924 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny;
- art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. d i f ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych;
- art. 2 ust. 1 pkt 3, art. 10 ust. 1 pkt 8 i ust. 5, art. 21 ust. 1 pkt 131, art. 22 ust. 6d i 6e, art. 30e ust. 1 oraz art. 45 ust. 1a pkt 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych;
- Ministerstwo Finansów, podatki.gov.pl: Informacje podstawowe, Stawki i limity, Ulgi i zwolnienia, Formularze SD, Ulga mieszkaniowa w podatku od spadków i darowizn, Zbycie nieruchomości [dokument elektroniczny, dostęp: 09.10.2026];
- interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 19 grudnia 2024 r., sygn. 0111-KDIB2-3.4015.249.2024.1.MD.
