Historia podatku dochodowego na świecie i w Polsce

Podatek dochodowy w Wielkiej Brytanii i USA powstał jako sposób finansowania wojen. Z czasem stał się stałym źródłem dochodów państwa, a jego historia w Polsce sięga znacznie dalej niż pierwsze rozliczenia współczesnego PIT.

Historia podatku dochodowego na świecie i w Polsce
Historia podatku dochodowego

Spis treści

  1. Dlaczego wprowadzono podatek dochodowy w Wielkiej Brytanii?
  2. Jak powstał podatek dochodowy w USA?
  3. Czy podatek dochodowy istniał w Polsce przed 1992 rokiem?
  4. Od kiedy obowiązuje współczesny PIT w Polsce?
  5. Jak zmieniały się stawki PIT w Polsce?
  6. Kiedy zaczęto rozliczać PIT przez internet?

Dlaczego wprowadzono podatek dochodowy w Wielkiej Brytanii?

Brytyjski podatek dochodowy wprowadzono w 1799 roku, aby sfinansować wojnę z Francją. Pomysłodawcą był premier William Pitt Młodszy. Rosnące wydatki na armię i marynarkę wymagały dodatkowych wpływów do budżetu.

Podatek nie obejmował wszystkich mieszkańców. Roczne dochody poniżej 60 funtów były zwolnione, a dla dochodów od 60 do 200 funtów stosowano rosnące stawki. Dochody przekraczające 200 funtów rocznie podlegały stawce 10%.

Początkowo podatek traktowano jako rozwiązanie na czas wojny. W 1802 roku został zniesiony, lecz po wznowieniu walk wrócił w 1803 roku. Ponownie zniesiono go w 1816 roku, po zakończeniu wojen napoleońskich. Przywrócił go premier Robert Peel w 1842 roku – tym razem z powodu problemów budżetowych w czasie pokoju. W ten sposób podatek wojenny stał się trwałym elementem brytyjskich finansów.

Jak powstał podatek dochodowy w USA?

Pierwszy federalny podatek dochodowy w Stanach Zjednoczonych (USA) uchwalono w 1861 roku, podczas wojny secesyjnej. Rok później przyjęto nowe przepisy, które wprowadziły progresję, czyli wyższe stawki dla wyższych dochodów, oraz zorganizowały pobór podatku. Stąd w historii amerykańskiego podatku pojawiają się obie daty: 1861 i 1862.

Podatek z okresu wojny secesyjnej zniesiono w 1872 roku. Kolejną próbę podjęto w 1894 roku, ale w 1895 roku Sąd Najwyższy zakwestionował konstytucyjność nowego podatku. Przełom przyniosła XVI poprawka do konstytucji USA, ratyfikowana w 1913 roku. Pozwoliła nakładać federalny podatek dochodowy bez rozdzielania jego ciężaru między stany proporcjonalnie do liczby mieszkańców. W tym samym roku wprowadzono podatek stanowiący początek jego współczesnego systemu.

Podatek obejmujący szerokie grupy pracowników rozwinął się w USA podczas II wojny światowej. W 1943 roku wprowadzono system bieżącego potrącania podatku z wynagrodzeń. Pracodawcy przekazywali pobrane kwoty państwu, dzięki czemu pracownicy nie musieli gromadzić całego rocznego podatku na jedną wpłatę.

Czy podatek dochodowy istniał w Polsce przed 1992 rokiem?

Tak – w odrodzonej Polsce ustawę o państwowym podatku dochodowym i podatku majątkowym uchwalono już 16 lipca 1920 roku. Obejmowała zarówno osoby fizyczne, jak i osoby prawne. Historia podatku dochodowego w Polsce nie zaczyna się więc od współczesnych formularzy PIT.

Także przed reformą z początku lat 90. dochody były opodatkowane na podstawie różnych ustaw. Istniały np. podatek od wynagrodzeń, podatek wyrównawczy i podatek dochodowy uregulowany ustawą z 1972 roku. Reforma z 1991 roku zastąpiła te rozwiązania wspólną ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Od kiedy obowiązuje współczesny PIT w Polsce?

Współczesny PIT w Polsce obowiązuje od 1 stycznia 1992 roku. Wprowadziła go ustawa uchwalona 26 lipca 1991 roku. Pierwsze roczne rozliczenia według nowych zasad przypadły na 1993 rok i dotyczyły dochodów za 1992 rok.

Tabela 1. Początki współczesnego PIT w Polsce
Data Co się wydarzyło
26 lipca 1991 r. Uchwalenie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych
1 stycznia 1992 r. Wejście w życie zasad współczesnego PIT
1993 r. Pierwsze roczne rozliczenia dochodów za 1992 r. według nowej ustawy

Rok uchwalenia ustawy, rok uzyskania dochodu i rok jego rozliczenia oznaczają zatem trzy różne momenty. Data 1993 nie oznacza, że wcześniej w Polsce nie płacono podatku dochodowego.

Jak zmieniały się stawki PIT w Polsce?

Na początku, w 1992 roku, skala PIT miała trzy stawki: 20%, 30% i 40%. Ich wysokość zmieniała się w kolejnych latach. W 2009 roku wprowadzono skalę z dwiema stawkami – 18% i 32%.

W rocznym rozliczeniu dochodów za 2019 rok pierwszą stawkę obniżono do 17,75%. Od dochodów za 2020 rok stosowano stawkę 17%; druga stawka pozostała na poziomie 32%.

Reforma z 2022 roku podniosła kwotę wolną do 30 000 zł, a próg, powyżej którego stosowano stawkę 32%, do 120 000 zł. Zmiana z lipca obniżyła pierwszą stawkę z 17% do 12% i objęła nią roczne rozliczenie dochodów za cały 2022 rok. Wyższa stawka dotyczyła tylko nadwyżki ponad próg. Zasady obliczania podatku i aktualne kwoty opisuje poradnik o progach podatkowych.

Kiedy zaczęto rozliczać PIT przez internet?

Roczne zeznania PIT udostępniono w systemie e-Deklaracje w kwietniu 2008 roku. Początkowo wysyłka wymagała kwalifikowanego podpisu elektronicznego. Od kwietnia 2009 roku można było wysłać PIT-37 bez takiego podpisu, co ułatwiło dostęp do elektronicznego rozliczenia.

Następny ważny etap nastąpił 15 lutego 2019 roku, gdy uruchomiono usługę Twój e-PIT. Krajowa Administracja Skarbowa (KAS) udostępniła w niej przygotowane zeznania PIT-37 i PIT-38 za 2018 rok. Zmiana polegała na przygotowaniu zeznania przez administrację na podstawie posiadanych danych – samo przesyłanie PIT przez internet było możliwe już wcześniej.

Często zadawane pytania

Podatek dochodowy w Wielkiej Brytanii wprowadził w 1799 roku premier William Pitt Młodszy, aby sfinansować wojnę z Francją.

Ustawę o współczesnym PIT uchwalono 26 lipca 1991 roku. Nowe zasady obowiązują od 1 stycznia 1992 roku, a pierwsze roczne rozliczenia dochodów za 1992 rok przypadły na 1993 rok. Podatek dochodowy istniał w Polsce także wcześniej, np. na podstawie ustawy z 1920 roku.

Nie. W 1992 roku skala PIT przewidywała stawki 20%, 30% i 40%. W 2009 roku wprowadzono dwie stawki: 18% i 32%. Pierwszą stawkę obniżano później, a 12% zastosowano do rocznego rozliczenia dochodów za 2022 rok.

Aplikacja PITax na ekranie telefonu

Sprawdź najwyżej oceniany w Polsce program do rozliczeń PIT

PITax Rozliczenie PIT to wygodny, szybki i darmowy sposób na Twoje PITy.

Rozlicz PIT Online