Jesteś tutaj: Strona główna Wiedza Sytuacje podatkowe Nieoprocentowana pożyczka pomiędzy członkami rodziny – czy pojawia się obowiązek w PIT?

Nieoprocentowana pożyczka pomiędzy członkami rodziny – czy pojawia się obowiązek w PIT?

▪ 11 października 2021 r. ▪ Zaktualizowano: 11 października 2021 r. ▪ Autor: Marcin Sądej

Udzielenie pożyczki przeważanie kojarzy się z koniecznością zapłaty odsetek z tego tytułu. Okazuje się jednak, że nie każda pożyczka musi mieć charakter odpłatny, co w większości przypadków ma miejsce przy udzielaniu nieoprocentowanych pożyczek pomiędzy członkami rodziny. W związku z takim przypadkiem pojawia się pytanie, czy zdarzenie takie generuje obowiązek podatkowy w podatku PIT.

Nieoprocentowana pożyczka pomiędzy członkami rodziny – czy pojawia się obowiązek w PIT?

Nieoprocentowana pożyczka a przychody z nieodpłatnych świadczeń

Istota przedstawionego problemu sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy fakt otrzymania nieoprocentowanej pożyczki generuje po stronie pożyczkobiorcy przychód z nieodpłatnych świadczeń.

Przypomnijmy, że zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy PIT przychodami są nie tylko otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne, ale również i wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Ustawa PIT wyjaśnia jedynie, w jaki sposób ustalić przychód z nieodpłatnych świadczeń. Otóż w myśl art. 11 ust. 2a ustawy PIT wartość pieniężną innych nieodpłatnych świadczeń ustala się:

  • jeżeli przedmiotem świadczenia są usługi wchodzące w zakres działalności gospodarczej dokonującego świadczenia – według cen stosowanych wobec innych odbiorców;
  • jeżeli przedmiotem świadczeń są usługi zakupione – według cen zakupu;
  • jeżeli przedmiotem świadczeń jest udostępnienie lokalu lub budynku – według równowartości czynszu, jaki przysługiwałby w razie zawarcia umowy najmu tego lokalu lub budynku;
  • w pozostałych przypadkach – na podstawie cen rynkowych stosowanych przy świadczeniu usług lub udostępnianiu rzeczy, lub praw tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca udostępnienia.

 

Jeżeli chodzi natomiast o próbę wyjaśnienia, czym są nieodpłatne świadczenia, to można wskazać, że musi to być świadczenie, z którym nie jest związana zapłata w żadnej postaci.

Dla celów podatkowych przyjmuje się, że nieodpłatne świadczenie obejmuje każde działanie lub zaniechanie na rzecz innej osoby oraz wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu lub te wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze w działalności tych podmiotów, których skutkiem jest przysporzenie majątku innej osobie, mające konkretny wymiar finansowy.

Nieodpłatne świadczenie obejmuje wszystkie zdarzenia gospodarcze, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu, których skutkiem jest nieodpłatne, to jest niezwiązane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu, przysporzenie majątku tej osobie, mające konkretny wymiar finansowy

Umowa pożyczki w formie nieoprocentowanej

W dalszej kolejności należy odnieść się do konstrukcji samej umowy pożyczki.

Umowa pożyczki uregulowana została w Kodeksie cywilnym, gdzie w art. 720 § 1 możemy przeczytać, że przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko, co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej, jakości.

W świetle tak skonstruowanej definicji pożyczka może mieć albo charakter odpłatny (w sytuacji, gdy umowa jest oprocentowana) lub nieodpłatny (przy pożyczce nieoprocentowanej).

Zasadnym jest, zatem przyjęcie, że jeżeli strony w umowie pożyczki zastrzegły brak odpłatności w postaci odsetek, to fakt ten nie rodzi skutków podatkowych w postaci uzyskania przez pożyczkobiorcę nieodpłatnego świadczenia. Skoro bowiem przepis prawa dopuszcza formę nieodpłatną pożyczki, to nie należy z tego tytułu wyprowadzać wniosku o konieczności rozpoznawania hipotetycznego przychodu z nieodpłatnych świadczeń.

W rezultacie otrzymanie nieoprocentowanej pożyczki jest zdarzeniem neutralnym podatkowo na gruncie podatku PIT.

Dodatkowo warto wskazać, że nawet gdybyśmy przyjęli tezę, zgodnie, z którą nieoprocentowana pożyczka generuje przychód z tytułu nieodpłatnych świadczeń, to przy pożyczce pomiędzy członkami najbliższej rodziny zastosowanie znajdzie zwolnienie określone w art. 21 ust. 1 pkt 125 ustawy PIT.

Przepis ten stanowi, że wolna od podatku jest wartość świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń, obliczona zgodnie z art. 11 ust. 2-2b, otrzymanych od osób zaliczonych do I i II grupy podatkowej w rozumieniu przepisów o podatku od spadków i darowizn.

Nieoprocentowana pożyczka pomiędzy członkami najbliższej rodziny jest neutralna podatkowo. W przypadku, gdyby fiskus inaczej interpretował powyższą kwestię, istnieje możliwość skorzystania ze zwolnienia od podatku określonego w art. 21 ust. 1 pkt 125 ustawy PIT.

Rozbieżność w interpretacji braku przychodu z nieodpłatnych świadczeń w PIT

Musimy jednak zwrócić uwagę, że powyższe stanowisko nie jest przedstawiane jednolicie.

W części wyroków i interpretacji możemy dostrzec, że prezentowany jest pogląd, w myśl którego odpłatność lub jej brak nie przesądza o ważności zawartej umowy pożyczki.

Jednakże występujące w obrocie gospodarczym odsetki stanowią wynagrodzenie za korzystanie ze środków pieniężnych. Odsetki mają, wynagrodzić bowiem oddającemu do korzystania środki pieniężne okoliczność, że w tym czasie sam nie może z nich korzystać.

Korzystanie z obcego kapitału wiąże się zatem zasadniczo z koniecznością poniesienia przez korzystającego z tego kapitału określonych kosztów. Brak obowiązku zapłaty odsetek od udostępnionych środków skutkuje tym, że podmiot korzystający cudzego kapitału nieodpłatnie znajduje się w korzystniejszej sytuacji niż taki sam podmiot, który korzysta z kapitału za wynagrodzeniem. To zatem powoduje, że po stronie pożyczkobiorcy należy rozpoznać przychód z tytułu nieodpłatnych świadczeń.

Taki pogląd wyrażony został m.in. przez wyrok WSA we Wrocławiu z 10 stycznia 2014 r. I SA/Wr 1702/13, czy też wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 września 2016 r. III SA/Wa 2439/15.

Przypomnijmy, że w przypadku przychodów z nieodpłatnych świadczeń mamy do czynienia z tzw. przychodem z innych źródeł określonym w art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy PIT. Tego rodzaju przychód jest rozliczany dopiero na etapie składania zeznania rocznego w terminie do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. W tym przypadku obowiązuje zeznanie PIT-36. Dodajmy też, że do przychodów z innych źródeł stosujemy skalę podatkową określoną w art. 27 ust. 1 ustawy PIT.

W orzecznictwie możemy się spotkać również z odmiennymi interpretacjami wskazującymi, że w przypadku nieoprocentowanej pożyczki powstaje przychód z nieodpłatnych świadczeń, który kwalifikowany jest jako przychód z innych źródeł.

Podsumowując nasze ustalenia, należy zauważyć, że nieoprocentowana pożyczka jest różnie rozumiana w kontekście przychodu z nieodpłatnych świadczeń. Jednakże nawet w sytuacji, gdy przyjmiemy, że w tym przypadku powstanie przychód, to pożyczkobiorca może skorzystać ze zwolnienia od podatku PIT.

Prawnik

marcin.sadej@pitax.pl

Marcin Sądej

Absolwent Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Ukończył studia podyplomowe z zakresu Przeciwdziałania Przestępczości Gospodarczej i Skarbowej oraz z zakresu Rachunkowości i Rewizji Finansowej. Ukończył kurs agenta celnego, kurs analityka finansowego oraz szkolenie w zakresie sporządzania dokumentacji podmiotów powiązanych. (...)

Pomoc Techniczna

  • 534 30 50 40
  • pn-pt 9:00-16:00
  • ikona emailpomoc@pitax.pl

Krajowa Informacja Skarbowa

  • 22 330 0 330
  • pn-pt 7:00-18:00