Spis treści
- Czy pożyczka od znajomego podlega PCC?
- Kiedy powstaje obowiązek podatkowy w PCC od pożyczki?
- Ile wynosi PCC od pożyczki i jak go obliczyć?
- Kiedy pożyczka jest zwolniona z PCC?
- Jak złożyć PCC-3 i zapłacić podatek od pożyczki?
- Jak udokumentować pożyczkę od znajomego?
- Co grozi za brak PCC od pożyczki?
- Najczęstsze pytania o pożyczki od znajomych i PCC
Pożyczka od znajomego podlega PCC, gdy nie działa zwolnienie. Stawka PCC od pożyczki wynosi 0,5%. Deklarację PCC-3 i podatek rozlicza pożyczkobiorca, standardowo w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego.
| Element | Wartość / zasada |
|---|---|
| Stawka PCC dla pożyczki | 0,5% kwoty pożyczki |
| Standardowy termin rozliczenia | 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego |
| Formularz | PCC-3 (i załącznik PCC-3/A w typowych sytuacjach wymagających załącznika) |
| Kto rozlicza | Pożyczkobiorca |
| Najczęstsze zwolnienie przy „pożyczce od znajomego” | Pożyczka do 1 000 zł |
| Podwyższona stawka w razie powołania się na nieopodatkowaną pożyczkę | 20% w sytuacjach wskazanych w ustawie |
Czy pożyczka od znajomego podlega PCC?
Pożyczka od znajomego podlega PCC, gdy spełnia warunki opodatkowania i jednocześnie nie korzysta ze zwolnienia. Ustawa obejmuje pożyczki pieniędzy oraz pożyczki rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku.
Pożyczka pieniędzy to typowa sytuacja „pożyczki od znajomego”. Pożyczka konkretnej, indywidualnej rzeczy do zwrotu tej samej rzeczy nie jest pożyczką w rozumieniu przepisów o pożyczce; w praktyce częściej jest użyczeniem lub inną umową.
| Co opisuje sytuację | Jak traktuje to prawo |
|---|---|
| Znajomy przekazuje 12 000 zł, a pożyczkobiorca zwraca 12 000 zł | Pożyczka pieniędzy (typowa czynność pod PCC, jeśli nie ma zwolnienia) |
| Znajomy przekazuje 200 kg pszenicy, a pożyczkobiorca zwraca 200 kg pszenicy tego samego gatunku i jakości | Pożyczka rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku (może podlegać PCC) |
| Znajomy przekazuje konkretny rower do zwrotu tego samego roweru | To nie jest pożyczka w klasycznym sensie (często użyczenie); ocena zależy od treści umowy |
Kiedy powstaje obowiązek podatkowy w PCC od pożyczki?
Obowiązek podatkowy w PCC powstaje zasadniczo z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej, czyli zawarcia umowy pożyczki. Ustawa przewiduje także szczególne zasady, gdy umowa przewiduje wypłaty wielokrotne i nie da się ustalić łącznej podstawy opodatkowania w chwili zawarcia umowy.
- Rozpoznaj moment zawarcia umowy pożyczki jako standardowy moment powstania obowiązku podatkowego.
- Rozpoznaj wypłatę każdej transzy jako moment powstania obowiązku podatkowego, jeżeli umowa przewiduje wypłaty wielokrotne i w chwili zawarcia umowy nie da się ustalić łącznej kwoty.
- Rozpoznaj „powołanie się” przed organem podatkowym na pożyczkę jako zdarzenie istotne dla ryzyk podatkowych, jeżeli PCC nie został rozliczony.
Ile wynosi PCC od pożyczki i jak go obliczyć?
PCC od pożyczki wynosi 0,5% podstawy opodatkowania. Podstawą opodatkowania przy pożyczce pieniędzy jest kwota pożyczki.
| Kwota pożyczki | Stawka | PCC do zapłaty |
|---|---|---|
| 1 000 zł | 0,5% | 5 zł (jeżeli nie działa zwolnienie) |
| 12 000 zł | 0,5% | 60 zł |
| 50 000 zł | 0,5% | 250 zł |
Ustawa przewiduje stawkę 20% w sytuacjach, gdy podatnik powołuje się przed organem podatkowym na fakt zawarcia pożyczki, a należny PCC od tej pożyczki nie został zapłacony. Ta stawka dotyczy okoliczności opisanych w ustawie.
Kiedy pożyczka jest zwolniona z PCC?
Pożyczka jest zwolniona z PCC, gdy spełnia warunki zwolnień wskazanych w ustawie. Dla „pożyczki od znajomego” najczęściej znaczenie ma zwolnienie dla pożyczek do 1 000 zł.
| Rodzaj pożyczki | Kwota | Efekt | Najważniejszy warunek praktyczny |
|---|---|---|---|
| Pożyczka od osoby spoza najbliższej rodziny (np. znajomy) | do 1 000 zł | Zwolnienie z PCC | Ustal łączną kwotę i treść umowy, aby nie przekroczyć limitu |
| Pożyczka od najbliższej rodziny (katalog z ustawy o podatku od spadków i darowizn) | do 36 120 zł (limit z przepisów o spadkach i darowiznach) | Zwolnienie z PCC | Oceń relację i limit; przy wyższych kwotach znaczenie mają dodatkowe warunki z ustawy PCC |
| Pożyczka od najbliższej rodziny (katalog z ustawy o podatku od spadków i darowizn) | powyżej limitu | Zwolnienie z PCC może działać | Spełnij warunki dotyczące zgłoszenia i sposobu przekazania środków |
- Sprawdź zwolnienie dla pożyczek do 1 000 zł, gdy pożyczkodawcą jest znajomy.
- Sprawdź zwolnienia rodzinne, gdy pożyczkodawcą jest osoba z najbliższej rodziny.
- Zachowaj dowód przekazania środków, gdy zwolnienie jest zależne od formy przekazania pieniędzy.
- Nie traktuj zwolnienia jako automatycznego, jeżeli kwota pożyczki przekracza 1 000 zł i pożyczka pochodzi od znajomego.
- Nie pomijaj terminu rozliczenia, jeżeli zwolnienie nie działa.
- Nie opieraj się wyłącznie na ustnych ustaleniach przy kwotach powyżej 1 000 zł, ponieważ przepisy cywilne wymagają formy dokumentowej.
Jak złożyć PCC-3 i zapłacić podatek od pożyczki?
Deklarację PCC-3 i podatek rozlicza pożyczkobiorca. Standardowo rozliczenie obejmuje złożenie deklaracji oraz wpłatę podatku w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego.
- Ustal datę powstania obowiązku podatkowego, zwykle datę zawarcia umowy.
- Sprawdź, czy działa zwolnienie z PCC, w tym limit 1 000 zł dla pożyczki od znajomego.
- Oblicz podatek jako 0,5% kwoty pożyczki, jeżeli zwolnienie nie działa.
- Złóż deklarację PCC-3 według obowiązującego wzoru.
- Wpłać podatek na rachunek właściwego urzędu skarbowego w terminie 14 dni.
- Zachowaj potwierdzenie złożenia deklaracji i dowód wpłaty.
Rekomendacje PITax
Uporządkuj dokumenty w jednym miejscu: umowa pożyczki, potwierdzenie przelewu lub przekazu, potwierdzenie złożenia PCC-3 oraz potwierdzenie zapłaty PCC. Taki zestaw dokumentów przyspiesza wyjaśnienia, gdy urząd pyta o źródło środków.
Jak udokumentować pożyczkę od znajomego?
Dokumentowanie pożyczki obejmuje umowę oraz dowody przekazania i zwrotu środków. Dla pożyczek o wartości przekraczającej 1 000 zł przepisy cywilne wymagają zachowania formy dokumentowej.
| Dokument | Co potwierdza | Przykład |
|---|---|---|
| Umowa pożyczki (forma dokumentowa) | Strony, kwotę, termin i zasady zwrotu | Dokument z podpisami lub inny nośnik pozwalający ustalić treść i strony |
| Potwierdzenie przekazania pieniędzy | Faktyczne przekazanie kwoty | Potwierdzenie przelewu, potwierdzenie wpłaty |
| Potwierdzenie zwrotu | Spłatę pożyczki | Potwierdzenie przelewu zwrotnego |
Co grozi za brak PCC od pożyczki?
Brak rozliczenia PCC może mieć skutki finansowe, szczególnie gdy podatnik powołuje się na pożyczkę w toku czynności sprawdzających, kontroli podatkowej, postępowania podatkowego lub kontroli celno-skarbowej. Ustawa wskazuje sytuacje, w których stawka podatku wynosi 20%.
Ryzyko rośnie, gdy pożyczka jest wskazywana jako źródło środków, a PCC nie został rozliczony. Ustawa przewiduje w takich sytuacjach stawkę 20% na warunkach w niej opisanych.
Najczęstsze pytania o pożyczki od znajomych i PCC
Czy pożyczka od znajomego do 1 000 zł wymaga PCC-3?
Pożyczka do 1 000 zł korzysta ze zwolnienia z PCC na zasadach przewidzianych w ustawie. Gdy pożyczka mieści się w zwolnieniu, PCC nie występuje.
Czy pożyczka w ratach zmienia rozliczenie PCC?
Pożyczka wypłacana w transzach może wpływać na moment powstania obowiązku podatkowego, jeżeli w chwili zawarcia umowy nie da się ustalić łącznej podstawy opodatkowania. Wtedy znaczenie ma wypłata każdej transzy na zasadach określonych w ustawie.
Czy pożyczka bez pisemnej umowy jest ważna?
Umowa pożyczki o wartości przekraczającej 1 000 zł wymaga zachowania formy dokumentowej. Brak formy dokumentowej utrudnia dowodzenie treści umowy i stron, co ma znaczenie praktyczne przy wyjaśnianiu źródła środków.
Źródła:
- art. 1 ust. 1 i art. 1 ust. 4, art. 3 ust. 1 i art. 3 ust. 1a, art. 4, art. 6 ust. 1, art. 7 ust. 1 i art. 7 ust. 5, art. 9, art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 295 z późn. zm.),
- art. 4a i art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1837 z późn. zm.),
- art. 720 § 1 i art. 720 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1025 z późn. zm.),
- Tekst jednolity ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych w ELI (eli.gov.pl),
- Tekst jednolity ustawy o podatku od spadków i darowizn w ELI (eli.gov.pl).
