Spis treści
- Czym jest pożyczka i gdzie w umowie pojawiają się odsetki
- Czy kwota pożyczki jest przychodem w PIT
- Jak opodatkowane są odsetki od pożyczek
- Kto pobiera podatek: płatnik czy pożyczkodawca
- Kiedy powstaje przychód z odsetek
- Odsetki w walutach obcych: jak przeliczyć na złote
- Pożyczka a działalność gospodarcza pożyczkodawcy
- Umorzenie pożyczki i inne zdarzenia, które zmieniają skutki podatkowe
- Pożyczka a PCC: inny podatek niż PIT od odsetek
- Dokumenty, które ułatwiają rozliczenie odsetek
Odsetki od pożyczki podlegają opodatkowaniu, gdy pożyczkodawca otrzyma odsetki lub gdy odsetki zostaną mu postawione do dyspozycji. Sama kwota pożyczki (kapitał) nie jest przychodem.
| Sytuacja | Kto rozlicza podatek od odsetek | Stawka | Dokument / rozliczenie | Najczęstszy termin |
|---|---|---|---|---|
| Pożyczka prywatna udzielona firmie (lub innej jednostce będącej płatnikiem) | Płatnik pobiera podatek przy wypłacie | 19% | Płatnik wpłaca podatek i składa PIT-8AR | Wpłata do 20. dnia następnego miesiąca, PIT-8AR do końca stycznia |
| Pożyczka osoba fizyczna – osoba fizyczna (brak płatnika) | Pożyczkodawca rozlicza samodzielnie | 19% | PIT-36 (część dotycząca zryczałtowanego podatku, gdy podatek nie został pobrany przez płatnika) | Zeznanie i zapłata do 30 kwietnia następnego roku |
| Pożyczka w ramach działalności gospodarczej pożyczkodawcy | Pożyczkodawca jako przedsiębiorca | Zależy od formy opodatkowania działalności | Rozliczenie w ramach przychodów z działalności | Zależy od wybranej formy rozliczeń |
Czym jest pożyczka i gdzie w umowie pojawiają się odsetki
Pożyczka jest umową cywilnoprawną. W praktyce oznacza to, że jedna strona przekazuje pieniądze, a druga zobowiązuje się zwrócić tę samą kwotę. Odsetki są dodatkowym świadczeniem, które strony mogą przewidzieć w umowie jako wynagrodzenie za korzystanie z kapitału.
Umowa pożyczki, której wartość przekracza 1000 zł, wymaga zachowania formy dokumentowej.
Forma dokumentowa oznacza, że warto mieć dowód zawarcia umowy (np. podpisany dokument, e-mail, skan, wiadomość w systemie bankowym). To ułatwia wykazanie warunków pożyczki, w tym odsetek i terminów płatności.
Czy kwota pożyczki jest przychodem w PIT
Kwota pożyczki nie jest przychodem ani dla pożyczkobiorcy (otrzymującego kapitał), ani dla pożyczkodawcy (oddającego kapitał). Przychodem pożyczkodawcy są odsetki, czyli wynagrodzenie za udostępnienie pieniędzy.
- Nie traktuj zwrotu kapitału jako przychodu do opodatkowania.
- Nie łącz w jedną kwotę kapitału i odsetek, jeśli rozliczasz podatek od odsetek.
- Nie rozliczaj podatku od odsetek, których faktycznie nie otrzymałeś i które nie zostały Ci postawione do dyspozycji.
Jak opodatkowane są odsetki od pożyczek
Odsetki od pożyczek są kwalifikowane jako przychody z kapitałów pieniężnych. W typowych pożyczkach prywatnych podatek ma stawkę 19% i jest podatkiem zryczałtowanym, czyli liczonym od kwoty odsetek.
Stawka podatku od odsetek od pożyczki wynosi 19% w rozliczeniach zryczałtowanych. W praktyce oznacza to, że podatek jest liczony od kwoty odsetek wynikającej z umowy lub z harmonogramu spłat.
Kto pobiera podatek: płatnik czy pożyczkodawca
To, kto rozlicza podatek od odsetek, zależy od tego, kto wypłaca odsetki i w jakim charakterze działa.
Pożyczka prywatna udzielona firmie
Gdy pożyczkodawca (osoba fizyczna) udziela pożyczki firmie lub innemu podmiotowi, który działa jako płatnik, podatek od odsetek jest zwykle pobierany przez wypłacającego odsetki. Wypłacający potrąca 19% podatku z odsetek, przekazuje go do urzędu skarbowego i wykazuje w deklaracji PIT-8AR.
| Obowiązek płatnika przy odsetkach | Co obejmuje | Typowy termin |
|---|---|---|
| Pobranie podatku | Potrącenie 19% z wypłacanych odsetek | W dniu wypłaty odsetek |
| Wpłata podatku do urzędu | Przekazanie pobranego podatku na rachunek urzędu skarbowego | Do 20. dnia następnego miesiąca |
| Deklaracja roczna | Złożenie PIT-8AR za rok podatkowy | Do końca stycznia następnego roku |
Jeżeli podatek został prawidłowo pobrany przez płatnika, pożyczkodawca co do zasady nie wykazuje tych odsetek w rocznym zeznaniu PIT jako dodatkowego dochodu do opodatkowania.
Pożyczka udzielona osobie prywatnej
Gdy pożyczka jest zawarta między osobami fizycznymi prywatnie, wypłacający odsetki nie występuje jako płatnik podatku. W takim układzie pożyczkodawca rozlicza 19% podatku samodzielnie w zeznaniu rocznym.
- Ustal sumę odsetek faktycznie otrzymanych w danym roku podatkowym.
- Oblicz 19% podatku od tej kwoty.
- Wykazuj odsetki w PIT-36 w części przeznaczonej dla zryczałtowanego podatku od przychodów, gdy podatek nie został pobrany przez płatnika.
- Zapłać podatek w terminie złożenia zeznania rocznego.
Kiedy powstaje przychód z odsetek
Przychód z odsetek powstaje wtedy, gdy odsetki zostaną otrzymane albo postawione do dyspozycji pożyczkodawcy. Jeśli umowa przewiduje naliczanie odsetek, ale pożyczkobiorca ich nie płaci, pożyczkodawca nie rozlicza podatku od kwot, których faktycznie nie uzyskał.
- Sprawdzaj datę faktycznej zapłaty odsetek lub datę, od której możesz nimi dysponować.
- Porównuj harmonogram spłat z historią przelewów.
- Oddzielaj spłatę kapitału od zapłaty odsetek w opisach przelewów i w ewidencji.
Odsetki w walutach obcych: jak przeliczyć na złote
Jeżeli odsetki są wypłacane w walucie obcej, do rozliczenia podatku w Polsce przelicza się je na złote. Przeliczenia dokonuje się według średniego kursu NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu.
Przychód z odsetek w walucie obcej przeliczaj na złote dla każdej daty uzyskania odsetek osobno. To ułatwia prawidłowe obliczenie podatku.
Pożyczka a działalność gospodarcza pożyczkodawcy
Jeżeli pożyczkodawca udziela pożyczek w ramach działalności gospodarczej, odsetki mogą stanowić przychód z działalności, a nie przychód rozliczany ryczałtowo jako kapitały pieniężne. W takiej sytuacji sposób opodatkowania zależy od wybranej formy opodatkowania działalności i od tego, jak dana pożyczka jest związana z działalnością.
Rekomendacje PITax
Ustal już na etapie podpisywania umowy, czy pożyczka jest udzielana prywatnie czy w ramach działalności. W praktyce pomaga to dobrać poprawne rozliczenie odsetek i ogranicza ryzyko błędnego rozliczenia podatku.
Umorzenie pożyczki i inne zdarzenia, które zmieniają skutki podatkowe
Umorzenie pożyczki oznacza, że pożyczkobiorca nie zwraca części lub całości długu. W takim przypadku pożyczkobiorca może uzyskać przychód, który podlega opodatkowaniu według zasad właściwych dla jego sytuacji. Dotyczy to także pożyczek pracowniczych, gdy pracodawca umarza zobowiązanie pracownika.
Odsetki to przychód pożyczkodawcy. Umorzenie długu dotyczy pożyczkobiorcy i wywołuje skutki podatkowe po jego stronie.
Pożyczka a PCC: inny podatek niż PIT od odsetek
Pożyczka może podlegać podatkowi od czynności cywilnoprawnych (PCC). PCC nie jest podatkiem od odsetek, tylko od samej czynności zawarcia umowy pożyczki. Najczęściej PCC rozlicza pożyczkobiorca, o ile nie ma zastosowania zwolnienie.
| Element | PIT od odsetek | PCC od pożyczki |
|---|---|---|
| Co jest opodatkowane | Odsetki (wynagrodzenie pożyczkodawcy) | Zawarcie umowy pożyczki |
| Kto rozlicza | Pożyczkodawca albo płatnik (zależy od sytuacji) | Najczęściej pożyczkobiorca |
| Typowa stawka | 19% | 0,5% (dla umowy pożyczki) |
| Typowy termin | Do 30 kwietnia (gdy brak płatnika) albo według terminów płatnika | 14 dni od powstania obowiązku podatkowego (gdy podatek nie jest pobierany przez płatnika, np. notariusza) |
Dokumenty, które ułatwiają rozliczenie odsetek
Rozliczenie odsetek jest prostsze, gdy warunki pożyczki są udokumentowane i gdy przelewy jednoznacznie pokazują, co było spłatą kapitału, a co odsetkami.
- Zachowuj umowę pożyczki i aneksy (kwota, terminy, oprocentowanie, zasady naliczania odsetek).
- Gromadź potwierdzenia przelewów i opisuj przelewy, aby rozdzielać kapitał i odsetki.
- Twórz proste zestawienie roczne odsetek (data, kwota, waluta, kurs NBP, kwota w zł).
Źródła:
- art. 17 ust. 1 i art. 30a ust. 1 i art. 41 ust. 4 i art. 42 ust. 1 i art. 42 ust. 1a i art. 11a ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 163 z późn. zm.),
- art. 720 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1061 z późn. zm.),
- art. 1 ust. 1 i art. 7 ust. 1 i art. 9 i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 295).
