Spis treści
- Podatek PCC przy pożyczce – kto płaci i ile wynosi?
- Kto jest „najbliższą rodziną” i kto należy do I grupy podatkowej?
- Kiedy pożyczka od rodziny jest zwolniona z PCC?
- Jak spełnić warunki zwolnienia przy pożyczce powyżej 36 120 zł w najbliższej rodzinie?
- Jak liczyć limit 36 120 zł i okres 5 lat?
- Jak przygotować umowę pożyczki, żeby ułatwić rozliczenie PCC?
- Kiedy powstaje obowiązek podatkowy i od kiedy liczy się 14 dni?
- Kiedy pojawia się stawka 20% i jak jej uniknąć?
- Przykłady rozliczenia PCC przy pożyczce w rodzinie
| Pożyczka od kogo? | Łączna kwota od tej osoby w 5 lat | Co daje zwolnienie z PCC? | Co robić w praktyce? |
|---|---|---|---|
| Osoby z „najbliższej rodziny” (tzw. grupa 0: małżonek, dzieci, rodzice, rodzeństwo, pasierb, ojczym, macocha) | Powyżej 36 120 zł | Zwolnienie bez limitu kwoty, jeśli spełnisz warunki | Udokumentować przelew/przekaz na rachunek pożyczkobiorcy i złożyć PCC-3 w 14 dni |
| Osoby z I grupy podatkowej (szerszy krąg, m.in. także teściowie, zięć, synowa) | Do 36 120 zł | Zwolnienie z PCC bez dodatkowych formalności | Zachować umowę i dowody przekazania środków (dla bezpieczeństwa), PCC-3 nie jest wymagane |
| Inne osoby (np. dalsza rodzina, znajomi) | Do 1 000 zł | Zwolnienie z PCC | Zachować umowę; przy wyższej kwocie rozliczyć PCC |
| Inne osoby (np. dalsza rodzina, znajomi) | Powyżej 1 000 zł | Brak zwolnienia (co do zasady) | Złożyć PCC-3 i zapłacić PCC w terminie 14 dni |
Limit 36 120 zł dotyczy łącznej kwoty pożyczek otrzymanych od tej samej osoby w roku, w którym jest ostatnia pożyczka, i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok. Limit liczysz osobno dla każdego pożyczkodawcy.
Podatek PCC przy pożyczce – kto płaci i ile wynosi?
PCC od pożyczki rozlicza pożyczkobiorca (osoba, która otrzymuje pożyczkę). Standardowa stawka PCC dla umowy pożyczki to 0,5% kwoty pożyczki.
| Element | Jak to działa |
|---|---|
| Podatnik | Pożyczkobiorca |
| Stawka PCC (co do zasady) | 0,5% kwoty pożyczki |
| Termin rozliczenia | 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego |
| Formularz | PCC-3 (a gdy jest kilku pożyczkobiorców – zwykle także PCC-3/A) |
Pożyczka to nie jest dochód w rozumieniu podatku dochodowego. W tym artykule mowa o PCC, czyli podatku od samej czynności zawarcia umowy pożyczki.
Kto jest „najbliższą rodziną” i kto należy do I grupy podatkowej?
Dla zwolnień z PCC przy pożyczkach kluczowe są dwa kręgi osób: „najbliższa rodzina” (tzw. grupa 0) oraz I grupa podatkowa. I grupa jest szersza niż „najbliższa rodzina”.
| Krąg osób | Przykładowe relacje | Znaczenie przy PCC od pożyczki |
|---|---|---|
| „Najbliższa rodzina” (art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn) | Małżonek, zstępni (dzieci, wnuki), wstępni (rodzice, dziadkowie), pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha | Pożyczka w formie pieniężnej powyżej 36 120 zł może być zwolniona bez limitu kwoty po spełnieniu warunków (PCC-3 w 14 dni i przelew/przekaz) |
| I grupa podatkowa (art. 14 ustawy o podatku od spadków i darowizn) | Małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha oraz zięć, synowa, teściowie | Pożyczka do 36 120 zł od jednej osoby (w 5 lat) jest zwolniona z PCC bez dodatkowych formalności |
Kiedy pożyczka od rodziny jest zwolniona z PCC?
Zwolnienie z PCC zależy od relacji i kwoty. Najczęstsze sytuacje, w których PCC nie występuje, wynikają z art. 9 pkt 10 ustawy o PCC i z limitu 36 120 zł z ustawy o podatku od spadków i darowizn.
- Skorzystać ze zwolnienia do 36 120 zł, jeśli pożyczki udziela osoba z I grupy podatkowej i łączna kwota od tej osoby w 5 lat nie przekracza 36 120 zł
- Skorzystać ze zwolnienia powyżej 36 120 zł, jeśli pożyczki udziela „najbliższa rodzina”, a pożyczka jest pieniężna, masz przelew/przekaz i składasz PCC-3 w 14 dni
- Skorzystać ze zwolnienia do 1 000 zł, jeśli pożyczka jest od osoby spoza kręgu rodzinnego wskazanego wyżej
Rekomendacje PITax
Ustal relację rodziną-pożyczkodawca na początku. Jeśli relacja mieści się w „najbliższej rodzinie”, rozliczenie zwykle sprowadza się do dwóch działań: wykonać przelew na rachunek pożyczkobiorcy i złożyć PCC-3 w 14 dni (gdy przekraczasz 36 120 zł od tej osoby w 5 lat).
Jak spełnić warunki zwolnienia przy pożyczce powyżej 36 120 zł w najbliższej rodzinie?
Przy pożyczce pieniężnej od „najbliższej rodziny” powyżej 36 120 zł zwolnienie działa, gdy spełnisz dwa warunki: złożysz PCC-3 w terminie 14 dni i udokumentujesz otrzymanie pieniędzy przelewem na rachunek pożyczkobiorcy (bank, SKOK) albo przekazem pocztowym.
- Zawrzeć umowę pożyczki (na piśmie dla bezpieczeństwa i czytelności rozliczenia)
- Przekazać środki przelewem na rachunek pożyczkobiorcy albo przekazem pocztowym
- Zachować potwierdzenie przelewu/przekazu i egzemplarz umowy
- Złożyć PCC-3 we właściwym urzędzie skarbowym w terminie 14 dni od daty dokonania czynności
Zwolnienie przy pożyczce pieniężnej w najbliższej rodzinie powyżej 36 120 zł działa, gdy deklaracja PCC-3 trafia do urzędu w 14 dni i masz dowód wpływu środków na rachunek pożyczkobiorcy lub przekaz pocztowy.
Jak liczyć limit 36 120 zł i okres 5 lat?
Limit 36 120 zł liczysz jako sumę pożyczek od tej samej osoby w roku, w którym otrzymujesz ostatnią pożyczkę, i w 5 latach poprzedzających ten rok. Liczenie limitu „od jednej osoby” ma znaczenie m.in. wtedy, gdy pożyczki udzielają oboje rodzice lub małżonkowie.
| Sytuacja | Jak liczysz limit? | Najczęstszy skutek |
|---|---|---|
| Pożyczka 40 000 zł od ojca (jedna osoba) | 40 000 zł w limicie ojca | Powyżej 36 120 zł: zwolnienie działa po spełnieniu warunków (PCC-3 + przelew/przekaz), a bez warunków pojawia się PCC |
| Pożyczka 40 000 zł od obojga rodziców, po 20 000 zł od każdego (dwie osoby) | 20 000 zł w limicie matki i 20 000 zł w limicie ojca | Do 36 120 zł od każdej osoby: zwolnienie bez dodatkowych formalności dla I grupy; w praktyce warto jasno opisać, kto i w jakiej części pożycza |
| Kilka pożyczek od tej samej osoby w różnych latach | Suma w roku ostatniej pożyczki + 5 wcześniejszych lat | Przekroczenie 36 120 zł uruchamia wymogi dla zwolnienia w „najbliższej rodzinie” albo konieczność rozliczenia PCC |
Jak przygotować umowę pożyczki, żeby ułatwić rozliczenie PCC?
Umowa pożyczki ułatwia udowodnienie źródła środków i wyjaśnia podstawowe warunki. Przy zwolnieniu z PCC kluczowe są także dowody przekazania pieniędzy na rachunek pożyczkobiorcy.
| Element umowy | Co wpisujesz |
|---|---|
| Strony umowy | Dane pożyczkodawcy i pożyczkobiorcy (imię, nazwisko, PESEL/NIP, adres) |
| Kwota pożyczki | Kwota w złotych; przy większych kwotach doprecyzować, czy przelew jest jednorazowy czy w transzach |
| Sposób przekazania | Przelew na rachunek pożyczkobiorcy lub przekaz pocztowy |
| Termin i sposób spłaty | Data spłaty jednorazowej albo harmonogram spłat |
| Oprocentowanie | Informacja, czy pożyczka jest nieoprocentowana czy oprocentowana |
| Podpisy i data | Data zawarcia umowy i podpisy obu stron |
Kiedy powstaje obowiązek podatkowy i od kiedy liczy się 14 dni?
Termin 14 dni liczysz od dnia powstania obowiązku podatkowego. Przy pożyczce obowiązek podatkowy z reguły powstaje z chwilą zawarcia umowy. Jeśli umowa przewiduje wielokrotne wypłaty, a suma wypłat nie jest znana w chwili zawarcia umowy, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą każdorazowej wypłaty.
Jeżeli pożyczka jest zawarta w formie aktu notarialnego, obowiązki rozliczeniowe mogą wyglądać inaczej. W zwolnieniu dla „najbliższej rodziny” warunek złożenia deklaracji PCC-3 nie dotyczy przypadku aktu notarialnego.
Kiedy pojawia się stawka 20% i jak jej uniknąć?
Stawka 20% nie jest „karą” za samo spóźnienie z PCC-3. Ustawa przewiduje 20% w ściśle określonych sytuacjach, gdy w toku czynności sprawdzających, kontroli lub postępowania podatnik powołuje się na zawarcie pożyczki, a należny podatek nie został zapłacony, albo gdy pożyczkobiorca powołuje się na zwolnienie dla „najbliższej rodziny” i nie ma dowodu przelewu/przekazu na rachunek pożyczkobiorcy.
- Zapłacić PCC i złożyć PCC-3 w terminie 14 dni, jeśli pożyczka nie korzysta ze zwolnienia
- Zachować dowód przelewu/przekazu na rachunek pożyczkobiorcy, jeśli korzystasz ze zwolnienia w „najbliższej rodzinie” powyżej 36 120 zł
- Ustalić i opisać w umowie, kto jest pożyczkodawcą i jaka część kwoty pochodzi od każdej osoby
- Przekazać gotówkę „z ręki do ręki” przy pożyczce powyżej 36 120 zł w „najbliższej rodzinie”, a potem próbować korzystać ze zwolnienia
- Składać PCC-3 po terminie bez jednoczesnego uporządkowania dokumentów i rozliczenia
- Pomijać wcześniejsze pożyczki od tej samej osoby przy liczeniu limitu 36 120 zł w 5 lat
Przykłady rozliczenia PCC przy pożyczce w rodzinie
Poniższe przykłady pokazują typowe sytuacje i to, jakie działania wynikają z limitu 36 120 zł oraz z warunków zwolnienia dla „najbliższej rodziny”.
| Przykład | Opis sytuacji | Czy PCC występuje? | Co zrobić? |
|---|---|---|---|
| 1 | Rodzice pożyczają córce 40 000 zł przelewem na jej rachunek (w umowie wskazane po 20 000 zł od każdej osoby) | Nie, jeśli w 5 lat nie przekroczono 36 120 zł od żadnego z rodziców | Zachować umowę i potwierdzenia przelewów; PCC-3 nie jest wymagane |
| 2 | Ojciec pożycza córce 60 000 zł przelewem na jej rachunek | Nie, jeśli spełnione są warunki zwolnienia dla „najbliższej rodziny” powyżej 36 120 zł | Złożyć PCC-3 w 14 dni i zachować dowód przelewu na rachunek pożyczkobiorcy |
| 3 | Ojciec pożycza córce 60 000 zł gotówką, bez przelewu | Tak, zwolnienie dla „najbliższej rodziny” powyżej 36 120 zł nie działa bez udokumentowania przelewu/przekazu | Złożyć PCC-3 i zapłacić PCC (0,5%) w terminie, aby ograniczyć ryzyko konsekwencji podatkowych |
Źródła:
- art. 3 ust. 1, art. 6 ust. 1, art. 7 ust. 1, art. 7 ust. 5, art. 9 pkt 10, art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 295),
- art. 4a ust. 1, art. 9 ust. 1, art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1837).
